Nie jest niespodzianką fakt, że sytuacja polskiej rodziny jest zła. Dlaczego? Pierwsza myśl, którą rzucają nam postkomuniści - z przyczyny ekonomicznej. Brak pracy implikujący nędzę, a co za tym idzie frustrację, to w dużej mierze prawda - jednak nie do końca. Są wśród nas osoby w średnim wieku, które doskonale pamiętają, jak się żyło po wojnie. Bądźmy szczerzy - biednie. Jednak więzi rodzinne były niezwykle żywe i silne. Dla odmiany spójrzmy na społeczeństwa bogate, choćby amerykańskie, szwedzkie czy niemieckie. Skąd ta liczba rozwodów? Skąd holokaust dzieci nienarodzonych? Przecież te rodziny są zamożne. Nie ma w nich jednak ducha rodziny. O dziwo, czasem praca przyczynia się do zjawiska, które określiłbym "atomizacją rodziny". Powoduje ono, że życie jej członków toczy się niczym szyny kolejowe - równolegle, obok siebie, a nie razem, nie w jedności, którą rodzina powinna stanowić.

Rodzina przed telewizorem

Rodzina jest pełna, szczęśliwa, gdy jest w całości. Zachodzi kolejne pytanie: czy potrafimy scalać, czy potrafimy integrować rodzinę? Tak, ale możemy robić to w jedyny dostępny sposób - działając na płaszczyźnie duchowej. Nie można bowiem demonizować kwestii finansowych (niedoboru lub nadmiaru pieniędzy). Ważnym i realnym problemem jest np. medialne zniewolenie rodziny. Różnorodne media: telewizja, wideo, internet, gry walczą o człowieka i powodują rozluźnienie więzów rodzinnych poprzez autoizolację jej członków. Ojciec siedzi przed TV, ogląda film, zaraz po nim serial nikaraguański będzie oglądała żona, wieczorem razem obejrzą teleturniej, a chłopak w tym czasie na komputerze w swoim pokoju podbija świat, bo kupił sobie grę Eksterminacja. Jeśli nie stać go na komputer, to za parę złotych leci do kawiarenki internetowej, by trochę pogierczyć.
Dlaczego tak się dzieje i czy jest na to rada? Oczywiście! Rodzinie należy stworzyć sensowną alternatywę spędzenia wolnego czasu wspólnie. Cóż zrobić? Naturalnie, można w niedzielę wyłączyć prąd w mieście - ale nie tędy droga. Skoro więc dom, mieszkanie jest tym swoistym "Alcatraz", gdzie każdy żyje osobno (oczywiście przejaskrawiam, ale takie są tendencje), rodzina musi się z domu gdzieś wyrwać. Tylko gdzie? Należy stworzyć jej takie warunki, aby zechciała opuścić swoje cztery ściany. I tu natrafiamy na największy z tzw. obiektywnych czynników negatywnych, tj. infrastrukturę osiedli.

Uczłowieczyć beton

Jak wyglądają nasze osiedlowe miejsca wypoczynku i rekreacji dla całej rodziny? Jak wyglądają, chociażby umownie nazywane place zabaw?
Po pierwsze, co tu ukrywać, są ubogie - bardzo ubogie. Po drugie, jest ich za mało w stosunku do liczby mieszkańców. Po trzecie, w wielu miejscach ich w ogóle nie ma. Czwartym problemem są osiedlowe piaskownice dla małych dzieci - biologiczne bomby zegarowe, w których nigdy nie wymienia się piasku, a najwyżej co jakiś czas dosypuje.
Jak widać, ogólna sytuacja ze wszech miar jest zła. Nie możemy jednak popadać w czarnowidztwo. Należy wyrwać rodzinę z domu i zorganizować jej możliwość odpoczynku. Kiedy? Wtedy, gdy ma czas, gdy ten czas jest dla niej niejako stworzony - w niedzielę. Jest to jedyny dzień w tygodniu, kiedy mogą być razem rodzice i uczące się dzieci. Gdzie? Cóż, od problemu infrastruktury nie uciekniemy, z całą stanowczością podkreślam: miejsce wypoczynku (aby najlepiej spełniało swoją rolę) musi być w zasięgu ręki.
Niestety, bardzo trudno jest uczłowieczyć betonową infrastrukturę osiedli, jeżeli w kasie miejskiej nie ma pieniędzy na skuteczne zagospodarowanie terenów osiedlowych. Mało tego - karygodnym i nagannym zjawiskiem jest fakt tłamszenia i niszczenia wszelkich niezależnych inicjatyw, mających na celu faktyczną i materialną rozbudowę niezagospodarowanych terenów osiedlowych. Pamiętam, jak trzy lata temu przygotowywałem wraz z księdzem proboszczem i zaprzyjaźnionymi architektami plan zagospodarowania Placu Jana Pawła II w Gorzowie Wlkp. Miały być na nim boiska sportowe (siatkówka, koszykówka, piłka nożna), park i ścieżki spacerowe. Plac jest własnością miasta. Zgodnie z uchwałą Zarządu ma być niezabudowany i uznany za "rekreacyjne tereny zielone". Jeżeli zdaniem Zarządu Miasta Gorzowa rekreacja polega na błądzeniu po pas w przerośniętej trawie i chwastach, to być może niedługo za rekreację uzna się noszenie worków w młynie.
Jedno jest jasne: nie ma racjonalnego powodu, dla którego Zarząd odmówił parafii przekazania tego placu. Wszak zobowiązaliśmy się do zagospodarowania go zgodnie z uchwałą Zarządu, a jednocześnie z pożytkiem dla mieszkańców okolic i osiedla. Parafia nie poprosiła - jak to czynią inni - o pieniądze na zagospodarowanie terenu. Poprosiła jedynie o formalne przekazanie Placu Jana Pawła II, aby mogła własnym kosztem go zagospodarować. Sprawę przyblokowano na trzy lata, a teraz nieśmiało przebąkuje się o możliwości użyczenia. Rzecz jasna, skorzystamy z każdej możliwości, aby zmienić plac w miejsce przyjazne rodzinie. Pomoc mieszkańcom parafii, troska o wartości rodzinne są proboszczowi ks. W. Pawlikowi szczególnie bliskie.

Nie tylko w niedzielę

Integracja rodziny na płaszczyźnie duchowej ma jeszcze jedną ważną cechę, dla której niedziela jest niezwykle sprzyjającym dniem. Niedziela jest dniem świętym, dniem Eucharystii. Czy można wyobrazić sobie lepsze miejsce na zgromadzenie rodziny niż na niedzielnej liturgii Mszy św.? Chrystus to najlepsze spoiwo w zintegrowaniu rodziny. Jeżeli od Niego rozpoczniemy wspólne świętowanie niedzieli, to oprzemy się na najtrwalszym fundamencie - wiary i miłości. Musimy zacząć traktować niedzielę jako dzień wspólnoty i dzień święty. Rodzina, która w ten sposób traktuje niedzielę, to rodzina doceniająca należyte wartości, to rodzina silna Bogiem, to rodzina, która w sytuacjach kryzysowych ma na kim się opierać.
Znajdując się w realnej, powiedziałbym osiedlowej czy małomiasteczkowej, czasoprzestrzeni, dalekiej od wymiaru zdrowego wypoczynku, należy zrobić wszystko, by zmienić infrastrukturę. Potrzebna jest inicjatywa i skuteczne działanie. Tereny wokół różnych parafii zarówno w małych miasteczkach, jak i na osiedlach dużych miast, to dobre miejsca na budowę sieci boisk i rodzinnych miejsc wypoczynku. Nic tak nie sprzyja integracji rodziny jak wspólne przebywanie razem - nawet krótkie. Jeżeli po niedzielnej Mszy św. rodzina będzie mogła gdzieś pójść, aby spędzić jeszcze godzinę czy dwie na wspólnej rozrywce i rekreacji - to już będzie ogromne osiągnięcie. Ostatni parafialny festyn dał nam tego próbę.
Nie mam nic przeciwko całodziennym wyprawom do komercyjnych parków rozrywki, ma to swoje niewątpliwe uroki i zalety, ale u podstaw ich funkcjonowania stoi komercja, co eliminuje rodziny mniej zamożne i ubogie. W obecnej ciężkiej sytuacji finansowej przeciętnej rodziny musimy myśleć przede wszystkim o możliwościach dla niej. Jeśli organizacje pozarządowe nie wykorzystają niedzieli na przedstawienie sensownej propozycji spędzenia wolnego czasu polskim rodzinom, to przez resztę dnia pozostaną oni bardzo wierni mistrzowi-telewizorowi. Skutki tego, jak wiemy, okażą się fatalne. Ścieżki rowerowe - to sprawa, która dopiero teraz przedziera się do umysłów samorządowców i świadomości społecznej, podczas gdy Zachód połączył się i wciąż zwiększa sieć ścieżek rowerowych łączących miasta i osiedla. Podgorzowskie kąpielisko w Kłodawie - wprost wymarzone dla rodzin na niedzielne popołudnie - automatycznie zbliża się do miasta, dzięki wybudowaniu ścieżki rowerowej, bo po pierwsze, nie trzeba jechać tam drogą wśród pędzących samochodów, po drugie - połączenie kąpieliska z Gorzowem jest prostsze niż budowanie całego kompleksu wodnego w mieście od podstaw.
Od placów zabaw, boisk, ścieżek rowerowych już tylko krok do tworzenia parafialnych klubów sportowych. Dlaczego preferuję parafialne? Bo są nastawione nie na wyczyn, komercję, lecz na rekreację, zabawę, wycieczki rodzinne. Takie kluby już powstają, np. na Górczynie, przy parafii pw. Pierwszych Polskich Męczenników w Gorzowie (gdzie mieszkam) działa Klub Sportowy "Manhattan".
Są więc możliwości, jest pole do działania - trzeba tylko ofiarować innym trochę swego "cennego czasu".

Autor jest członkiem Zarządu Głównego SRK diecezji zielonogórsko-gorzowskiej