Wierzę w ważność spraw religijnych w życiu naszych społeczeństw, być może nawet bardziej dziś niż kiedykolwiek”. „Wiara i zaangażowanie obywateli wierzących są czymś pozytywnym dla narodu”. „Osoby oddane kontemplacji są cenne dla naszej cywilizacji”.
Czy dalibyście wiarę, Drodzy Czytelnicy? Zdania te pochodzą z ust niejakiego Nicolasa Sarkozy’ego. Można je znaleźć w jego książce zatytułowanej: „Republika, religie i nadzieja”, wydanej w 2004 r., kiedy to był tylko ministrem. A przecież nie jest on osobą pobożną. Deklaruje się katolikiem z wyznania, tradycji i wychowania, a przyznaje, że jego praktyka religijna jest sporadyczna. W tym podobny jest do bardzo wielu współczesnych Francuzów.
Od momentu wyboru na prezydenta Republiki w maju 2007 r. Sarkozy nie zrezygnował ze swych przekonań. Rzecz całkiem nowa we Francji, uważa on, że jego obowiązkiem, jako głowy państwa, jest poruszanie kwestii sensu istnienia człowieka, a więc również kwestii Boga i religii. Czyni to oczywiście podczas spotkań z Papieżem, czy to w Rzymie, czy w Paryżu, ale też przy okazji kontaktów z przedstawicielami islamu czy judaizmu i w licznych przemówieniach, m.in. przy nadawaniu odznaczeń Legii Honorowej postaciom ze świata religii.
W odpowiedzi na ostre krytyki oskarżające go o pogwałcenie zasady laickości, prezydent Sarkozy oświadczył w lutym 2008 r.: „Nikt nie kwestionuje laickości. Ale czy z jej powodu nie wolno już mówić o religii? Czy laickość nie oślepia nas na tyle, że nie dostrzegamy już ogromnej potrzeby duchowości w kontekście porażki ideologii totalitarnych i rozczarowań względem społeczeństwa konsumpcyjnego?”. I nie bez ironii pytał: „Czy zasada laickości zmusza prezydenta Republiki do mówienia wyłącznie o bezpieczeństwie na drogach, długu publicznym i polityce kosmicznej i do przemilczenia kwestii zasadniczych, takich jak życie, cywilizacja, miłość, nadzieja?”.
Jak na prezydenta kraju o reputacji bardzo laickiego, Sarkozy z zadziwiającą wolnością mówi o Bogu. Tak na przykład podczas wizyty oficjalnej w Arabii Saudyjskiej w styczniu 2008 r. deklaruje: „Niewątpliwie muzułmanie, żydzi i chrześcijanie nie wierzą w Boga w ten sam sposób. Niewątpliwie inaczej oddają Mu cześć, inaczej modlą się i inaczej Mu służą. Ale czy można zaprzeczyć, że w gruncie rzeczy zwracają się do tego samego Boga? Że to ta sama potrzeba wiary? Że to ta sama potrzeba nadziei, która zwraca ich oczy i ręce ku niebu, błagając o miłosierdzie Boga? Boga, który nie wysługuje się człowiekiem, ale który go wyzwala? Boga, który jest murem obronnym przed nadmierną pychą i szaleństwem ludzi?”.
Miesiąc później, przy kolacji wydanej przez przedstawicieli stowarzyszeń żydowskich Francji, prezydent Sarkozy dochodzi aż do tezy, że zapomnienie o Bogu jest przyczyną nieszczęść minionego wieku: „Dramat XX wieku, dramat milionów istnień narażonych na wojnę, głód, rozdzielenie, deportację i śmierć nie narodził się z nadużycia idei Boga, ale z jej braku. Komunizm widział w religii narzędzie dominacji jednej klasy nad drugą, a wiemy, do jakich nieszczęść owa teoria doprowadziła”.
Będąc przekonany, że wszystkie kultury i cywilizacje mają korzenie w religii, prezydent Sarkozy nie boi się podkreślać chrześcijańskich początków Francji. Dowiódł tego w szczególności w Rzymie 20 grudnia 2007 r., kiedy to zgodnie ze zwyczajem jeszcze z czasów króla Henryka IV (zm. w 1610 r.) - jako głowa państwa francuskiego otrzymał godność kanonika honorowego Bazyliki na Lateranie. W godnym podziwu przemówieniu oświadczył wówczas: „Całkiem akceptuję przeszłość Francji oraz tę wyjątkową więź, która przez tak długi czas łączyła naszą Ojczyznę z Kościołem. Korzenie Francji są przede wszystkim chrześcijańskie. I Francja w sposób wyjątkowy przyczyniła się do rozkwitu chrześcijaństwa”.
Dla Sarkozy’ego, wkład religii w społeczeństwa nowoczesne, w szczególności w ich przekonania etyczne, jest dobroczynny, bo zapewnia im to, czego państwo samo z siebie nie jest w stanie im dać: nadzieję. W tym samym przemówieniu odnosi się do tej kwestii w słowach: „Podzielam przekonanie Papieża, gdy w swojej ostatniej encyklice mówi, że nadzieja jest jedną z najważniejszych kwestii naszych czasów. Człowiek wierzący to człowiek mający nadzieję. I w interesie Republiki jest, by wiele mężczyzn i kobiet żywiło nadzieję”.
Prezydent Sarkozy uważa, że państwo powinno prowadzić dialog z religiami, powinno słuchać tego, co mają do powiedzenia w sprawach ważnych kwestii społecznych. Przyjmując Papieża w Paryżu 12 września 2008 r., twierdził: „Religie, w szczególności chrześcijańska, z którą to dzielimy długą historię, są żywym dziedzictwem myśli, nie tylko o Bogu, ale też o człowieku, o społeczeństwie. Szaleństwem byłoby się tego pozbawić, po prostu grzechem wobec dorobku kultury i myśli. I dodał: - Dialog z i pomiędzy religiami jest najważniejszym zadaniem rozpoczynającego się stulecia”.
Mając takie przekonania, Sarkozy nie waha się wskazać nadużyć laickości „ŕ la française”: „Laickość nie wymaże przeszłości. Nie ma mocy odcięcia Francji od jej chrześcijańskich korzeni. A próbowała już to uczynić. Nie powinna była. Wyrwać korzenie to stracić znaczenie, osłabić cement tożsamości narodowej” (Rzym, 20 grudnia 2007 r.). Ale prezydent laickiej Francji chce przede wszystkim wypromować nowy model laickości, którą określa jako „otwartą” i „pozytywną”. Przyjmując Benedykta XVI w Paryżu we wrześniu zeszłego roku, deklarował w obecności licznych przedstawicieli władz cywilnych i religijnych: „Wzywam raz jeszcze do laickości pozytywnej, laickości, która łączy, prowadzi dialog, a nie wyklucza i donosi. W czasach, gdy niepewność i skupienie na sobie stawia naszym demokracjom wyzwanie odpowiedzi na pytania naszej epoki, laickość pozytywna daje naszym sumieniom możliwość rozmowy, ponad wierzeniami i rytami, o sensie, który chcemy nadać naszym istnieniom. Laickość pozytywna, laickość otwarta to zaproszenie do dialogu, tolerancji i szacunku”.
W tym duchu Sarkozy zachęca katolików we Francji, aby dali świadectwo swojej wiary i nadziei: „W tym świecie pełnym paradoksów, opętanym z jednej strony wygodą materialną, a z drugiej - będącym w poszukiwaniu, i to z każdym dniem coraz bardziej, sensu i tożsamości, Francja potrzebuje katolików o silnych przekonaniach, niebojących się przyznać do tego, kim są i w co wierzą. Francja potrzebuje katolików szczęśliwych, dających świadectwo ich nadziei” (Rzym, 20 grudnia 2007 r.).
Możemy tylko cieszyć się, widząc głowę państwa zatroskaną o miejsce wartości moralnych i religijnych w słowach i, miejmy nadzieję, również w działaniu. Możemy tylko cieszyć się, widząc, jak rzekomy „francuski model laickości”, rozumiany jako wykluczenie ze sfery publicznej wszelkich odniesień do religii, zostaje poddany w wątpliwość przez samego prezydenta Francji. Czy katolicy francuscy - nieraz kuszeni, by w tym bardzo zdechrystianizowanym społeczeństwie ograniczyć się do samych siebie - będą potrafili sprostać temu zadaniu, by ich głos, głos natchniony Ewangelią, brzmiał głośniej i odważniej w społeczeństwie francuskim? Dzisiejsze „Bioetyczne Stany Generalne”, wielka debata narodowa poprzedzająca głosowanie w kwestii nowych przepisów bioetycznych (w 2010 r.), daje im już od teraz doskonałą ku temu okazję.

Tłumaczenie: Paulina Szymańska