Św. Benedykt z Nursji

Imię Benedykt pochodzi od łac. czasownika benedicere - dobrze mówić o kimś, dobrze życzyć komuś, natomiast słowo benedictus oznacza takiego, któremu dobrze życzono, którego błogosławiono.
Św. Benedykt urodził się ok. 480 r. jako syn średnio zamożnego właściciela ziemskiego z okolic Nursji (dziś Norcia w Umbrii, Włochy). Naukę podjął w Rzymie, szybko jednak opuścił to miasto, zrażony najprawdopodobniej obyczajami młodzieży.
Źródła poświadczają, iż posiadł podstawowe wykształcenie w wielu dziedzinach ówczesnej wiedzy, szczególną zaś w zakresie prawa rzymskiego. Opuszczając Wieczne Miasto, św. Benedykt udał się w góry Prenestini, gdzie osiadł w przysiółku Enfide (dziś Affile, 60 km od Rzymu) przy kościele Świętych Piotra i Pawła. Najprawdopodobniej właśnie tam zdobył wykształcenie kościelne i wielką popularność w okolicy. W poszukiwaniu spokoju wyruszył św. Benedykt jeszcze wyżej w góry i przyjąwszy z rąk jakiegoś mnicha habit, zamieszkał w grocie na zboczu Anio. W całkowitym odosobnieniu żył tam 3 lata, dopóki jego pustelni nie odkryli okoliczni mieszkańcy. Odtąd ściągali doń także mnisi z podupadłych klasztorów, chętni do doskonalszego sposobu życia. Ten styl życia przybrał określone struktury administracyjne. Otóż, pod kierunkiem św. Benedykta utworzono 12 małych klasztorów po dwunastu uczniów w każdym. On sam jednak po pewnym czasie, pozostawiając na miejscu przełożonych owych klasztorów, wraz z grupą mnichów przeniósł się w ruiny dawnej fortecy na Monte Cassino. Trudno dziś wskazać na dokładne przyczyny opuszczenia przez św. Benedykta doliny Anio, niewątpliwie jednak zamysłem Świętego było stworzenie czegoś nowego. Na Monte Cassino właśnie rozpoczął pracę nad redagowaniem Reguły, a praca ta trwała wiele lat, bowiem Benedykt nieustannie modyfikował tekst i dołączał nowe rozdziały (oryginał Reguły spłonął w pożarze klasztoru Teano w 896 r., zachowało się jednak wiele jej odpisów i kopii). Tworząc Regułę Święty oparł się na znajomości historii i istoty życia mniszego w Kościele wschodnim (tzw. monastycyzmu), adaptując je jednak na grunt religijności i mentalności zachodniej. Zabieg ten sprowadzał się przede wszystkim do złagodzenia określonych aspektów klasztornego sposobu życia - w modlitwie, pracy, spożywaniu posiłków i odpoczynku Benedykt zaleca święty umiar. Grzegorz Wielki (hagiograf św. Benedykta z Nursji) w "Dialogach" nazywa tę właściwość discretio, czyli cnotą roztropności i umiarkowania. Szczególną uwagę poświęca Benedykt funkcji opata, który ma pełnić w zakonie rolę głowy rodziny, natomiast pozostali mnisi życie zakonne mają dzielić pomiędzy modlitwę i pracę fizyczną. Ważne miejsce w ich programie dnia zajmuje także lectio divina - tu warto wspomnieć, jak istotną dla kultury europejskiej rolę odegrała benedyktyńska praca nad przepisywaniem rękopisów i przechowywaniem dzieł dawnych.
Antoni Czyż tak pisze o specyficznej benedyktyńskiej duchowości: "Reguła jest głosem dobrego ojca do syna. Trzeba powstać wreszcie, gdyż budzi Biblia: by widzieć przebóstwiające światło. I oto powstaje robotnik i chce dobrze czynić: dzięki łasce, modlitwie i pracy. A uczestnicząc w Męce Chrystusa, zasłuży na obcowanie z Nim w niebie. Z medytacji i czynu, w samotności i we wspólnocie - kształtuje się doświadczenie wewnętrzne. Wyraża całego człowieka - powie Jan Paweł II - i jego niepowtarzalną godność jako osoby. Oto benedyktyńska wizja: integralna koncepcja człowieka".
Reguła św. Benedykta nie jest w pełni oryginalna, pracując nad nią, Święty opierał się przede wszystkim na dawnych regułach i pismach ascetycznych, zwłaszcza ojców egipskich oraz na Regule św. Augustyna. Główne jednak tezy i idee zaczerpnięte są oczywiście z nauki ewangelicznej.
Dzieło św. Benedykta z Nursji jest także doskonałym, choć mimowolnym, portretem (właściwie autoportretem) Świętego. Jest człowiekiem poważnym, spokojnym, ceniącym ład, umiar i porządek, o określonym autorytecie, który równoważy dobroć i dyskrecję, a przede wszystkim wyrozumiałość dla ludzkich słabostek. Przeczuwając swą śmierć, Benedykt kazał zaprowadzić się do oratorium, tam przyjął Komunię św., a potem wsparty na ramionach swych współbraci, na stojąco, przeżywał ostatnie chwile życia. Zmarł 21 marca 547 r. Pochowano go w oratotorium św. Jana Chrzciciela, ale jego ciało z uwagi na ciągłe napady i zniszczenia przeniesiono w inne miejsce, by pod koniec VII lub na samym początku VIII w. przewieźć je do Francji (Fleury). Dzień translacji ciała Świetego - 11 lipca - wpłynął na ustalenie się drugiej daty upamiętniającej Benedykta z Nursji - i stał się dla wielu gałęzi zakonu dniem bardzo uroczystym.
Nie sposób nie docenić ogromnego wpływu myśli św. Benedykta na rozwój wiary, ale także cywilizacji i kultury europejskiej. Kulturotwórcze powołanie benedyktynów - Biblia, czytanie, intelektualizm, liturgia, rolnictwo.
Reguła zakonna kształtowała wiele innych instytucji mniszych: kamedułów, cystersów, trapistów, walumbrozjanów, sylwestrynów, celestynów, humiliatów, kartuzów, norbertanów oraz na wiele gałęzi żeńskich. Źródła podają, iż założona przez Benedykta rodzina zakonna dała Kośsciołowi ze swego grona około 5500 świętych i błogosławionych, 23 papieży, 5000 biskupów oraz około 15 000 pisarzy. Św. Benedykt z Nursji, wielki organizator życia zakonnego w zachodniej Europie, osiągnął to, "że blask nowej zorzy zajaśniał dla Europy w tych czasach, gdy część jej na skutek rozkładu rzymskiego imperium zdawała się pogrążać w ciemnościach barbarzyństwa, a druga część tego kontynentu pozbawiona jeszcze była wyższej cywilizacji i kultury duchowej". Papież Paweł VI w 1964 r., przy okazji poświęcenia odbudowanej bazyliki na Monte Cassino, ogłosił Benedykta głównym patronem Europy. Wspomnienie, które kiedyś obchodzono 21 marca w nowym kalendarzu liturgicznym umieszczono 11 lipca.
W Polsce pierwsze opactwa w: Tyńcu, Trzemesznie, Łęczycy, Mogilnie, Lublinie i na Łysej Górze.
Benedyktyńska praca - drobiazgowo dokładna, wytrwała, cierpliwa, mrówczo pracowita, na wzór pracy kopistów i iluminatorów rękopisów w dawnych klasztorach benedyktyńskich (Władysław Kopaliński, Słownik Mitów i Tradycji Kultury, Kraków 1991, s. 89).

Opracowano na podst.: H. Fros SI, F. Sowa "Twoje imię", Kraków 1975 r.