Tak mogłaby brzmieć najkrótsza charakterystyka bohaterek najnowszej adaptacji filmowej powieści Jane Austen Duma i uprzedzenie (reż. Joe Wright). Nietknięty rygorami politycznej poprawności angielski obraz przynosi wizerunek kobiet i mężczyzn, jakiego w kulturze europejskiej ostatnio bardzo brak. Kobiety (Keira Knightley i Rosamunde Pike jako Elisabeth i Jane Bennett) są bardzo kobiece, mężczyźni (Matthew Macfadyen i Simon Woods jako pan Bingley i pan Darcy) - męscy. W czasach, gdy sprawy płci zostały poddane przez kulturę totalnej - i totalnie żałosnej - wiwisekcji, gdy próbuje się „zdemistyfikować” tajemnicę kobiety i mężczyzny i udowodnić, że - jak w starym dowcipie - to „tylko atomy”, żadnej tajemnicy nie ma, wszystko można dowolnie pozamieniać, lansując „kobiecych mężczyzn” i „męskie kobiety”, ukazanie w kinie piękna człowieka - kobiety i człowieka - mężczyzny jest niebywałym wręcz aktem niesubordynacji wobec ideologii feministycznej i wizji świata lansowanej przez wpływowe w kulturze środowiska homoseksualne. Toteż odpowiednie instancje zareagowały bezzwłocznie: film, mimo doskonałych opinii widzów, nie został wyróżniony prestiżowymi nagrodami. Przejdzie do historii kina jako jedno z arcydzieł, którym wzgardziła krytyka. W laboratoriach światowych wyroczni w sprawach kina fermentują tymczasem związki sztuki i polityki. Poddawane wielostopniowej destylacji plakatowe produkcje sławiące „miłość homoseksualną jako najwyższy rodzaj relacji międzyludzkich” zamieniają się nieuchronnie w „Dzieła Sztuki”.
W Dumie i uprzedzeniu obcujemy z normalnymi relacjami między kobietami a mężczyznami. Punktem odniesienia jest rodzina, małżeństwo. A także coś tak fundamentalnego jak poczucie godności - nie mylić z fałszywą dumą, czyli z pychą - młodych kandydatów do małżeństwa, którego siła przez jedną, niepokojącą chwilę stawia pod znakiem zapytania przyszłość związku, opartego na niezwykle mocnym, czystym uczuciu. Zdumiewający obraz. Dla jednych muzealnie anachroniczny, dla innych - wstrząsająco świeży. „Po prostu prawie wszyscy tam wiedzą, co wypada, a co nie, i zazwyczaj starają się do tych zasad stosować” - pisze recenzent Głosu Franciszek S. Sikorski, jeden z nielicznych komentatorów, którzy odczytali Dumę i uprzedzenie jako film bardzo współczesny, choć kostiumowy. I choć całość jest stylowa w każdym calu, „koronki są z koronek, kaszmir z wełny, a świnie taplają się w błocie” - rzecz dzieje się bowiem na angielskiej prowincji - liczy się przede wszystkim odczytanie, niczym starego epitafium wyrytego na omszałym kamieniu, uniwersalnej prawdy, że człowieka nobilituje jego stosunek do bliźniego: zdolność do ofiary, pełne delikatności oddanie, dyskretna pomoc, gdy czyjeś serce jest zranione. Temu służą - ale nie zastępują tego - formy wyrażające szacunek dla człowieczeństwa, które ma kształt dwojaki: kobiecości i męskości. Wiedza o tym, jak się zachować, by nie uchybiać formom, nieraz pozornie komplikuje wzajemne stosunki kobiet i mężczyzn, ale zarazem gwarantuje, że nie podporządkują ich sobie całkowicie namiętności. Benedykt XVI w encyklice Deus caritas est mówi o zagrożeniu, jakim jest dla prawdziwej miłości pojmowanie jej jedynie jako gry spontaniczności. Jeżeli odmawia się miłości prawa, by była oparta na długofalowym nastawieniu i miała gwarancje w uporządkowaniu instytucjonalnym, to znaczy - nie bierze się jej na serio.
Dopóki kobiecość i męskość nie zostały zakwestionowane przez wojujących artystów z bielmem, w kształcie sierpu i młota, na oczach, można było dyskutować o sztuce, która opowiada o miłości. Dziś sztukę zastąpiły politagitki - jak wychwalana pod niebiosa przez krytykę „historia miłości dwóch kowbojów” - które dyskusji w ogóle nie podlegają. Ale w czasach, o których pisze Jane Austen, te problemy nie zaśmiecały wyobraźni artystów ani młodych ludzi szykujących się do najważniejszych ról życiowych: małżonków i rodziców. Toteż bohaterowie powieści - i filmu - są naturalni, prości, ale zarazem uważni, pełni refleksji, niezwykle delikatni.
Świat form, środowiskowych konwenansów nie pętał - jak twierdzą kontestatorzy wszystkich epok - porywów serca, ale pozwalał im dojrzewać, krzepnąć, rozwijać się. Film Wrighta to jedna z najpiękniejszych w kinie pochwał kultury. Wysokiej kultury, która jest zawsze sprzymierzeńcem człowieczeństwa najwyższej próby.