Dzieło jego życia obejmowało nie tylko publikacje naukowe, ale również działalność na wielu odpowiedzialnych stanowiskach kościelnych i uczelnianych, a także osobisty kontakt z mieszkańcami rodzinnych stron oraz m.in. z pracownikami naukowymi i studentami wielu uczelni.

Kolejnym trwałym śladem jego pracowitego życia stała się monografia pt. Ks. Jan Związek. Życie i dzieło. Praca ta pozwala spojrzeć na księdza profesora z perspektywy dokumentacji archiwalnej, relacji świadków jego życia, jego osobistych wspomnień pozostawionych w maszynopisie oraz licznych publikacji, które wyszły spod jego pióra.

Wsparcie przyjaciół

Książka została przygotowana przez jednych z ostatnich uczniów ks. Związka, ale ich wysiłki wsparło wiele osób, m.in. pracownicy archiwów i bibliotek. Szczególne znaczenie miały materiały przekazane przez siostrę księdza profesora – Natalię Kiedos i uwagi merytoryczne udzielone po zapoznaniu się z wersją roboczą pracy przez jego przyjaciela – ks. prof. Zygmunta Zielińskiego. Niebagatelny wkład w podniesienie jakości monografii wniosły recenzje opracowane przez kolejnego przyjaciela księdza profesora – prof. Stanisława Tadeusza Olejnika z Wielunia i bp. prof. Jana Kopca, którego ścieżki życiowe zbiegły się z działalnością ks. Jana m.in. podczas tworzenia Stowarzyszenia Archiwistów Kościelnych. Autorem przedmowy jest prof. Zygmunt Bąk, pełniący funkcję rektora Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie w latach 2008-16. Publikacja stanowi 133. tom serii: Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku. Została wydana przez Redakcję Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego i Wydawnictwo Naukowe Studio Impreso. Na okładce umieszczono fotografię wykonaną w 2011 r. w Niższym Seminarium Duchownym w Częstochowie przez Bożenę Sztajner z redakcji Tygodnika Katolickiego Niedziela przy okazji świętowania złotego jubileuszu kapłaństwa księdza profesora i jego kolegów rocznikowych.

Bogaty życiorys

Praca składa się z ośmiu rozdziałów i aneksu z zestawieniem dorobku naukowego, obejmującego m.in. publikacje, wygłoszone referaty i promowane prace dyplomowe. Opis środowiska rodzinnego przyszłego duchownego rozpoczyna się od kontekstu genealogicznego, osadzonego w urokliwym obszarze Załęczańskiego Parku Krajobrazowego. Kolejne rozdziały ukazują jego kształcenie i pracę na stanowiskach diecezjalnych (prefekt niższego seminarium, archiwariusz, ekonom diecezjalny, współredaktor Częstochowskich Wiadomości Diecezjalnych, kapelan sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi oraz rektor Częstochowskiego Wyższego Seminarium Duchownego). Aktywność ta była stale monitorowana przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. W dalszej części publikacji zaprezentowano pracę naukowo-dydaktyczną w diecezjalnych i zakonnych seminariach duchownych oraz Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie i Wyższej Szkole Pedagogicznej (Akademii im. Jana Długosza) w Częstochowie. Następnie omówiono główne nurty dorobku piśmienniczego ks. prof. Związka (badania nad polskim kaznodziejstwem, dzieje diecezji częstochowskiej, archiwistyka i bibliografie). Ostatni rozdział książki ukazuje okres emerytury, który nadal obfitował w pracę naukową.

Monografia w zamyśle autorów stanowi jedną z form uhonorowania jubileuszu 100. rocznicy powstania diecezji częstochowskiej, której ksiądz profesor poświęcił zdecydowaną większość swoich zainteresowań badawczych. Z tego powodu została zadedykowana pamięci duchownych i świeckich zaangażowanych w jej utworzenie i rozwój.