Renata Czerwińska: Odnowienie rytu konsekracji dziewic po Soborze Watykańskim II bywa nazywane powrotem do źródeł. Co to w istocie oznacza dla Kościoła?

Bp Arkadiusz Okroj: Odnowienie rytu konsekracji dziewic nie było próbą wprowadzenia nowej formy życia, lecz świadomym sięgnięciem do najstarszej tradycji Kościoła. Konsekracja dziewic należy do pierwotnych form życia konsekrowanego – obecnych już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Kobiety konsekrowane żyły w świecie, najczęściej w swoich domach, pozostając do dyspozycji Kościoła przez modlitwę i dzieła miłosierdzia.

Dziewice przez konsekrację wyrażały święty zamiar całkowitego oddania się Bogu. Żyły duchem rad ewangelicznych, pragnąc upodobnić się do Chrystusa: ubogiego, czystego i posłusznego. Zapragnęły być jak On – ubogie – to znaczy wolne od zniewolenia materią. Czyste – a więc nie zniewolone drugim „ty” i nie zniewalające drugiego „ty”, zdolne do dojrzałych, twórczych relacji. Posłuszne, czyli wolne od zniewolenia własnym, niedojrzałym „ja”, stawiające Boga w centrum życia jako źródło wszelkich obiektywnych wartości.

Sobór Watykański II, a następnie decyzja papieża Pawła VI o ogłoszeniu odnowionego rytu, pozwoliły na przywrócenie tej formy życia w jej pierwotnym kształcie: życia całkowicie oddanego Bogu, a jednocześnie głęboko zanurzonego w codzienności. Jest to więc powrót do źródeł rozumianych jako wierność Tradycji, a nie nostalgiczne odtwarzanie przeszłości.

Jak Kościół w Polsce uczył się tej formy życia po wprowadzeniu odnowionego rytu?

Recepcja tej formy życia w Polsce dokonywała się stopniowo. Już w latach dziewięćdziesiątych pojawiły się kobiety, które przyjęły konsekrację dziewic, jednak wraz z tym rodziły się pytania dotyczące formacji, rozeznania powołania i miejsca dziewic konsekrowanych w Kościele lokalnym.

Odpowiedzią na te potrzeby było powołanie m.in. Podkomisji Konferencji Episkopatu Polski ds. Indywidualnych Form Życia Konsekrowanego, której zadaniem jest przygotowanie materiałów pomocniczych oraz podejmowanie inicjatyw sprzyjających formacji i integracji tego stanu. Organizowane sympozja, rekolekcje i pielgrzymki, a także publikacje i rozwój zaplecza formacyjnego pozwoliły Kościołowi w Polsce coraz dojrzalej rozumieć tę formę konsekracji. Ważnym punktem odniesienia stała się również instrukcja „Ecclesiae Sponsae Imago”, wydana przez Kongregację ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego, która uporządkowała wiele kwestii i stała się cennym punktem odniesienia dla Kościoła w Polsce.

Jakie kryteria rozeznania są kluczowe przy dopuszczeniu kobiet do tej formy konsekracji?

„Wstęp do obrzędu konsekracji dziewic” wskazuje, że mogą być dopuszczone kobiety, które nigdy nie zawierały małżeństwa ani nie żyły publicznie, czyli jawnie, w stanie przeciwnym czystości. Podkreśla się również odpowiedni wiek, roztropność oraz sposób życia, który daje rękojmię wytrwania w czystości i w służbie Kościołowi oraz bliźnim.

Rozeznanie nie sprowadza się tylko do spełnienia zewnętrznych kryteriów. Kluczowa jest dojrzałość duchowa, zdolność do życia w relacji z Bogiem oraz gotowość do podjęcia stylu życia, który będzie czytelnym znakiem oddania się Chrystusowi. Ostateczne rozeznanie i dopuszczenie do konsekracji należy do biskupa diecezjalnego, który bierze odpowiedzialność za autentyczność tego powołania.

Na czym polega specyfika życia dziewicy konsekrowanej w diecezji i jak realizuje ona swoje powołanie na co dzień?

Charakterystyczną cechą tego stanu jest jego diecezjalność. Dziewica konsekrowana nie żyje we wspólnocie zakonnej i nie podlega regule, lecz realizuje swoje powołanie w konkretnej diecezji, w ścisłej więzi z biskupem. To on rozeznaje powołanie, dopuszcza do konsekracji i troszczy się o formację – zarówno początkową, jak i stałą.

Codzienność dziewicy konsekrowanej jest prosta, ale wymagająca: Eucharystia, modlitwa brewiarzowa, adoracja, lektura Pisma Świętego, życie sakramentalne, kierownictwo duchowe. Jednocześnie jest to powołanie głęboko obecne w świecie. Kobiety konsekrowane pracują w bardzo różnych środowiskach, angażują się w parafiach, dziełach miłosierdzia, ewangelizacji. Przez swoją obecność przypominają, że ostatecznym celem ludzkiego życia jest zjednoczenie z Bogiem.

Dlaczego współczesny, zabiegany świat, kształtowany przez dynamiczny rozwój mediów społecznościowych, potrzebuje dziewic konsekrowanych?

Istotą charyzmatu dziewic konsekrowanych jest bycie znakiem rzeczywistości, do której zmierzamy. Są one znakiem eschatologicznym przypomnieniem o ostatecznym przeznaczeniu człowieka, o życiu całkowicie zjednoczonym z Bogiem. W świecie, w którym ludzie zaabsorbowani są kolekcjonowaniem coraz to mocniejszych doznań, w świecie epoki show, kreowanej przez social media, ich życie wskazuje na perspektywę wieczności. Konsekracja dziewic jest znakiem wewnętrznej wolności: wolności od zniewoleń, od lęku przed utratą, od konieczności nieustannego potwierdzania własnej wartości. Przez swoją obecność w różnych środowiskach – zawodowych, społecznych i kościelnych – dziewice konsekrowane ewangelizują nie tyle słowem, ile stylem życia. Pokazują, że możliwe jest życie skupione na tym, co istotne, zakorzenione w Bogu, a jednocześnie w pełni obecne są pośród ludzi.

Bp Arkadiusz Okroj - Członek Komisji ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego w Konferencji Episkopatu Polski