Wszyscy mieszkańcy Rosji i zaboru rosyjskiego, których przymusowo zaliczano do Cerkwi prawosławnej mogli powrócić do wspólnot religijnych, z którymi się utożsamiali. Wśród nich byli również unici, czyli chrześcijanie obrządku wschodniego, którzy w myśl postanowień Unii Brzeskiej przyjęli dogmatykę katolicką i zwierzchnictwo papieża, zachowując jednocześnie swój obrządek, ustrój kościelny, duchowość i specyfikę kościelno-prawną.

Przez 40 lat unici byli siłą wcielani do Kościoła prawosławnego, co powodowało ogromne cierpienia – zarówno fizyczne, jak i duchowe. Swoje potrzeby religijne i duchowe zaspokajali, uczestnicząc w tajnych spotkaniach religijnych, które odbywały się w różnych miejscach. Często na miejscu gdzie mieszkali, co wiązało się z wielkim niebezpieczeństwem, lub poprzez wyjazdy poza obszar zaboru rosyjskiego. Jednym z bardziej znanych miejsc takich zebrań religijnych w naszym regionie był las pomiędzy Litewnikami a Horoszkami Dużymi. Do dziś w tym lesie znajduje się „świadek” tych spotkań – duży kamień, który służył jako chrzcielnica.

Nasze tereny zamieszkiwało bardzo dużo unitów. Wielu z nas ma unitów wśród swoich przodków. Każdy, kto nosi nazwisko z końcówką „-uk” lub ma taką końcówkę w rodzinie (np. przez wżenienie), pochodzi prawdopodobnie z rodziny unickiej.

Miejsce, w którym się zgromadziliśmy to świadek potajemnych spotkań modlitewnych naszych praojców, którzy właśnie w tym lesie, przy tym kamieniu chrzcili pod osłoną nocy swoje dzieci w czasie rosyjskich prześladowań. Wielu z nich w tym czasie oddało życie za wiarę, a duża część została wywieziona na Syberię. Nasi potomkowie którzy cierpieli za wiarę byli bici, pozbawiani dobytku, więzieni, wywożeni w odległe krańce świata. Doświadczali też cierpień duchowych – nie mogli uczestniczyć we Mszy św., przyjmować sakramentów, korzystać z katechezy, byli też grzebani bez udziału księdza.

By dziękować dobremu Bogu za łaskę wiary i dar Chrystusowego Kościoła zebraliśmy się na wspólnej modlitwie. Chcieliśmy również uczcić pamięć naszych przodków, dziękować za ich świadectwo wiary i to co nam pozostawili oraz prosić o umocnienie naszej wiary i jedność dla Kościoła. Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy odpowiedzieli na zaproszenie i tak licznie przybyli na Mszę św. i spotkanie.

Z serca dziękujemy wszystkim zaangażowanym w przygotowania i obecnym na uroczystościach: – proboszczowi ks. Andrzejowi Jakubowiczowi i wikariuszowi ks. Łukaszowi Redoszowi; ks. Piotrowi Witkiewiczowi, proboszczowi parafii w Kostomłotach nad Bugiem, jedynej na świecie parafii unickiej, obrządku bizantyńsko-słowiańskiego, który skierował do nas słowo przed Mszą św., a także wygłosił kazanie; ks. Pawłowi Błaszczykowi, proboszczowi parafii w Chłopkowie; ks. Mariuszowi Krollowi, proboszczowi parafii w Gnojnie; dr. hab. Sergiuszowi Leończykowi, prof. Uniwersytetu w Siedlcach, redaktorowi naczelnemu Pisma Kongresu Polaków w Rosji; strażakom z OSP Sarnaki i OSP Hołowczyce; zespołowi ludowemu z GOK Sarnaki oraz paniom z Litewnik za śpiew podczas Mszy św. i całej uroczystości; Andrzejowi i Tadeuszowi Wasiluk za przekazanie drzewa na krzyż oraz Zbigniewowi Kordaczukowi i Szczepanowi Kasperukowi za wykonanie krzyża; Adamowi i Kamilowi Wawryniuk za przygotowanie drogi dojazdowej; Henrykowi Mułenko za nagłośnienie i grę podczas Mszy św.; Rafałowi Zubkowiczowi i Waldemarowi Bobińskiemu, którzy grali na trąbkach; Bractwu Mężczyzn św. Józefa; Dariuszowi Kazunowi i wszystkim, którzy podzielili się swoimi świadectwami. Bardzo dziękujemy wszystkim, którzy przygotowali poczęstunek i z otwartymi sercami dzielili się ze sobą nawzajem, pokazując piękno wspólnoty, co było wspaniałym świadectwem! Wszystkim za wszystko składamy serdeczne Bóg zapłać i zapraszamy na centralne uroczystości, związane z przyłączeniem się unitów z terenu naszej parafii do Kościoła katolickiego, które odbędą się 25 maja w Sarnakach!

Na podstawie opisów z ówczesnych gazet z 1905 r., 25 maja 2025 r. planujemy odtworzyć scenariusz powrotu unitów do Kościoła katolickiego. Uroczystość rozpocznie się w Sarnakach. Z okolicznych wiosek, które licznie zamieszkiwali unici, wyruszą procesje, które zostaną uroczyście powitane przez duchowieństwo i orkiestrę dętą. Po wprowadzeniu do kościoła odbędzie się Msza św.. W programie przewidziany jest również koncert orkiestry, prelekcje oraz poczęstunek.