Cerkiew Przemienienia Pańskiego została postawiona na miejscu, gdzie wznosił się zamek Tarnowskich i Ostrogskich w Jarosławiu. Prace rozpoczęto już w 1717 r., jednak budowa, z braku odpowiednich funduszy, przeciągała się. Dopiero zasilenie budowy pieniędzmi z fundacji burmistrza jarosławskiego Eliasza Wapińskiego i jego żony Pelagii z Onyszkiewiczów pozwoliło zakończyć budowę ok. 1754 r. Wcześniej jednak 17 sierpnia 1747 r. została poświęcona przez greckokatolickiego biskupa Onufrego Szumlanskiego. Para świątobliwych jarosławian, dzięki którym dokończono dzieła budowy przepięknej świątyni, spoczęła po śmierci w podziemiach cerkwi.

„Brama Miłosierdzia”

Budowla reprezentuje styl rokokowy i początkowo była obiektem jednonawowym z kopułą nad nawą główną i latarnią. W tej jarosławskiej cerkwi (pełniącej dla grekokatolików funkcję konkatedry) znajdujemy niezwykłą ikonę tzw. „Bramę Miłosierdzia”. Pochodzi ona prawdopodobnie z końca XVII stulecia i początkowo znajdowała się w przedmiejskiej cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny. Do niej przybywały rzesze wiernych, modlących się o Jej wstawiennictwo. Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny istniała w 1520 r. na tzw. Ruskim Przedmieściu; do dzisiaj zachowało się prezbiterium cerkwi przy ul. Baśki Puzon.

Ukoronowana

W siedemnastym stuleciu, na miejscu drewnianej, postawiono cerkiew murowaną. W tej przedmiejskiej cerkwi funkcjonowało Bractwo pw. Pokrowa Preczystoji Diwy Mariji. W osiemnastym stuleciu ikona została przeniesiona z cerkiewki do nowej cerkwi Przemienienia Pańskiego. W 1779 r. papież Pius VI w Brewe Apostolskim uznał ikonę „Myłoserdia Dweri” za cudowną i nadał jej odpowiednie odpusty. Ośmioboczny kształt wizerunku może dowodzić, iż była ona kiedyś częścią ikonostasu, jako ikona namiestna. Niewykluczone, że zastąpiła jeszcze wcześniejszą ikonę.

W 1996 r. z okazji czterechsetnej rocznicy Unii Brzeskiej ikona została koronowana koronami papieskimi. Niesamowitym wydarzeniem dla jarosławskiego grodu była prośba papieża Franciszka, aby podczas inauguracji Roku Miłosierdzia 8 grudnia 2015 r. ikona znajdowała się na placu św. Piotra w Rzymie.