Reklama

Felietony

Odkopywanie przeszłości to strata czasu

Kambodża nie dała się ograbić z nadziei. Dzisiaj spogląda w przyszłość, prezentując enigmatyczny uśmiech kamiennych posągów Bajonu.

Niedziela Ogólnopolska 37/2024, str. 58-60

[ TEMATY ]

Jacek Pałkiewicz

Adobe Stock

Nowy i stary Phnom Penh

Nowy i stary Phnom Penh

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

W końcu marca 1975 r. wylądowałem w Bangkoku, szukając możliwości dotarcia do świątyń Angkoru. Dzięki zażyłej przyjaźni z Riccardo, człowiekiem rozlicznych interesów, znalazłem kontakt z dobrze ustosunkowanym w Kambodży „importerem” rubinów, który zapewniał, że mógłby w burzliwych latach wojny domowej pomóc mi prześlizgnąć się przez granicę kraju od 3 lat zamkniętego dla świata. Zaopatrzony w zaliczkę mediolańskiej redakcji byłem w stanie dobić interesu, najpierw z tajskim oficerem, a następnie z pośrednikiem posiadającym „właściwe” relacje z szefem policji w kambodżańskim Anlong Veng, bazie komunistycznej partyzantki, jednej z redut Czerwonych Khmerów, którzy kontrolowali już większą część kraju.

Reklama

Kilka tygodni później Pol Pot zdobył Phnom Penh i odizolował się od reszty świata. Aby zbudować społeczeństwo równości i nowa? skolektywizowana? Kambodżę, wolna? od zdegenerowanej cywilizacji Zachodu, w ciągu niespełna 4 lat Czerwoni Khmerzy zgładzili 1,5 mln osób, czyli czwarta? część mieszkańców kraju. Niewiele było ludobójstw tego rozmiaru w historii świata. W atmosferze barbarzyńskiego terroru niszczono miasta, ludność przesiedlano na wieś, gdzie zmuszano ją do niewolniczej pracy, dzieci zabierano rodzicom, zamykano szkoły, unicestwiano książki i odwieczne narodowe tradycje, wycofano z obiegu pieniądze, wyeliminowano z życia religie?. Realizując swoja? utopie?, Czerwoni Khmerzy więzili w obozach reedukacji, bili i torturowali rzesze ludzi. Musieli umrzeć starsi i wykształceni, których traktowano jako wrogów kolektywizacji. Reżim upadł po niespełna 4 latach krwawej dyktatury. W wolnych wyborach w 1993 r. w atmosferze zastraszenia i przemocy władze? przejął komunista Hun Sen. Przez szereg lat Czerwoni Khmerzy nie złożyli broni, stanowiąc ciągle zagrożenie dla stabilności gospodarczej i politycznej kraju. Pokój nastąpił dopiero po śmierci Pol Pota w 1998 r. W zamian za objęcie amnestią 7 tys. partyzantów zobowiązano się do zaprzestania zbrojnej aktywności. Po 30 latach wojny do Kambodży powrócił wreszcie pokój.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Sposób na przetrwanie

Nie ma w Kambodży rodziny, która nie straciłaby przynajmniej jednego bliskiego podczas owych mrocznych lat. Egzystencja bogatych w ponadczasową, wywodzącą się z buddyzmu esencję życia Khmerów, mieszankę racjonalności, rezygnacji i umiarkowania, regulowana jest przez wszechobecną naturę. To charakter tych ludzi pozwolił im przetrwać bezprecedensowe okrucieństwa Czerwonych Khmerów Pol Pota i stanąć na nogi po długich i bolesnych latach wojny.

Władza nie kwapiła się do osądzenia zbrodni. Sprawujący autokratyczną władzę premier Hun Sen twierdził, że to spowodowałoby tylko dalszą niestabilność w kraju. Ponadto wielu funkcjonariuszy systemu Pol Pota zajmuje dziś eksponowane stanowiska w policji, administracji, w wojsku. W 2006 r. Stany Zjednoczone wymogły na rządzie w Phnom Penh stworzenie specjalnego trybunału, ale większość z nich nie przyznała sie? do winy.

Reklama

Doświadczenie dehumanizacji należy do obszaru trudno wyrażalnego. Najczęściej w małych miasteczkach wszyscy wiedzą, kto jest kim. Między sobą ignorują się, a nawet wymieniają uśmiechy, gdy się mijają. To khmerski sposób na przetrwanie. Większość społeczeństwa stara się pogrzebać w głębi pamięci okropne wspomnienia, które tych ludzi prześladowały, i nie zamierza wracać do tego tragicznego tematu. Nie chce się ugiąć pod brzemieniem demonów przeszłości. Syndrom milczenia przeniknął do zbiorowej świadomości społeczeństwa, a dotknięta politycznym tabu najnowsza historia rozpłynęła się jak cień.

Potępienie pamięci

Ile trzeba mieć odwagi, aby spojrzeć wstecz i pogodzić się z pamięcią przeszłości? W Kambodży nie sposób rozmawiać o wspaniałości Angkoru bez odniesienia do cierpień ludności, która doświadczyła ludobójstwa. Nie można też przemierzyć Phnom Penh – szarej, dynamicznej stolicy kraju naznaczonego powolnym nurtem mulistego Mekongu – bez pamięci o gruzach pozostawionych przez bratobójczą wojnę.

Wielu nie potrafi pojąć, jak można zapomnieć o stosunkowo niedawnej krwawej historii. Jak okazałość ponadczasowego Angkoru jest w stanie współistnieć z horrorem? Jak społeczeństwo mogło pogodzić się z pamięcią przeszłości? To wygląda trochę tak, jakby Włosi zapomnieli o Koloseum, Grecy o Partenonie czy Egipcjanie o piramidach. Starożytni Rzymianie stosowali pewien rodzaj kary znany jako damnatio memoriae, czyli potępienie pamięci. Chodziło o to, aby przyszłe pokolenia nie wiedziały o istnieniu np. znienawidzonego cesarza. Niszczono jego wizerunki, usuwano lub wymieniano głowy, zamazywano w dokumentach. Swego rodzaju damnatio memoriae dotyczyło także zaginionego miasta Angkor.

Jak naród może funkcjonować bez swojej historii? Na to pytanie trudno znaleźć odpowiedź. Starsze pokolenie nigdy o niej nie zapomni, a ponad 60% obecnej populacji urodziło się po 1980 r. i nie doświadczyło horroru. I czy mu się to podoba, czy nie, żyje w częściowej lub całkowitej niewiedzy.

Reklama

Niewątpliwie bezsprzeczny wpływ na całe społeczeństwo miał buddyzm, który kształtuje pogląd człowieka na percepcje? wydarzeń, pokorę i kres jego bytu ziemskiego. Trzeba zdać sobie sprawę – twierdzi Alberto, przeszczepiony tu przed laty i szczęśliwie ożeniony z Kambodżanką – że w tym kraju ludzie żyją teraźniejszością i robią wszystko, by ignorować przeszłość. Nie leży w ich kulturze ani w ich naturze odtwarzanie czasów już zamrożonych na wieczność w podręcznikach historii. Społeczeństwo raczej uznaje gest zapomnienia „mimo wszystko”, bo taki proces prowadzi do stabilności społecznej.

Sacrum i wynaturzenie

Mój przyjaciel Vong Socha, dumny z bycia potomkiem rodu ludzkiego, który stworzył splendor i wielkość Angkoru, twierdzi, że dzisiejsi Khmerzy nie czują związku z dawną nacją, że pozbyli się świadomości swojej znamienitej przeszłości. Puścili w niepamięć spuściznę historyczną Angkoru i z trudnością przychodzi im uwierzyć, że ich przodkowie zbudowali niegdyś wielkie imperium. „Ludzie, oczywiście, pamiętają o ofiarach i szanują ich pamięć” – precyzuje Vong. „Ale co więcej możemy zrobić? Tak naprawdę proces pojednania nigdy nie miał miejsca. Dla nas publiczne roztrząsanie tematu do niczego nie prowadzi, odkopywanie przeszłości to strata czasu. Nie ma w nas uczucia zemsty, chcemy po prostu żyć, zapominając o tyranii. Dzięki Bogu nie jesteśmy głodni, ryżu mamy pod dostatkiem”.

Reklama

Wpływ na odcinanie się od traumatycznych wydarzeń, dylematów moralnych, ogólną niechęć do dzielenia się wspomnieniami miały trudny do uchwycenia czynnik kulturowy, efekt strachu, wstydu i traumy. Przyczyniły się do tego także brak stabilności politycznej oraz fakt, że w rządzie zasiadał niejeden oprawca. Problemy wewnętrzne związane z bieda? i potrzeba? odbudowy gospodarki wydawały się dużo ważniejsze niż polowanie na nigdy nieosądzonych Czerwonych Khmerów niższej rangi. Dopuszczali się okrucieństw nierzadko wbrew własnej woli, ze strachu o życie swoje lub bliskich. Temat ludobójstwa i rekoncyliacji był przemilczany w mediach, a do 2009 r. pomijano go nawet w podręcznikach szkolnych.

Myślę, że czasem warto jednak obejrzeć się za siebie, by zrozumieć to, co niesie przyszłość. Na grobli prowadzącej do Angkor Thom stoją naprzeciw siebie dwa rzędy gigantycznych posągów bogów i demonów. Sacrum i wynaturzenie niegdyś już współistniały w jednym.

Kambodża nie dała się jednak ograbić z nadziei. Odnalazła się, nie zdradziwszy swojej historii i tradycji. I dzisiaj spogląda w przyszłość, skupiając się na przemyśle i turystyce, prezentując enigmatyczny uśmiech kamiennych posągów Bajonu.

reporter, eksplorator

2024-09-10 13:40

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

W gościnie u Jarajów

Niedziela Ogólnopolska 14/2022, str. 42-44

[ TEMATY ]

podróże

Jacek Pałkiewicz

Archiwum Jacka Pałkiewicza

Test prawdy plemienia Jarajów

Test prawdy plemienia Jarajów

Pociągam przez słomkę mętne paskudztwo, nie mając pojęcia, ile powinienem go wysączyć, aby pozyskać zaufanie. W pewnym momencie słyszę oklaski, uznano mnie za swojego. Ten, kto przybywa ze złymi intencjami, musi uważać, aby się nie upić, bo mógłby się zdradzić.

W swoich reporterskich podróżach, w poszukiwaniu osobliwości ginących cywilizacji, intrygujących zjawisk i ludzi osiadłych w krainach odległych w sensie zarówno geograficznym, jak i czasowym, odwiedziłem mniejszość etniczną, która oparła się przymusowej wietnamizacji. Nazywa się ją pogardliwie mio, czyli dzikusami. Komunistyczny rząd Hanoi ją prześladuje, bo w czasie wojny wietnamskiej jej członkowie służyli Amerykanom jako przewodnicy na legendarnym szlaku Ho Szi Mina.
CZYTAJ DALEJ

Patron internetu

Niedziela Ogólnopolska 14/2023, str. 20

[ TEMATY ]

patron tygodnia

uk.wikipedia.org

Św. Izydor z Sewilli

Św. Izydor z Sewilli

Uchodził za najmądrzejszego człowieka swoich czasów, a swoimi myślami wyprzedził epokę, w której żył.

Święty Izydor przyszedł na świat w pobożnej rodzinie; całe jego rodzeństwo zostało wyniesione do chwały ołtarzy, byli to św. Leander, św. Fulgencjusz oraz św. Florentyna. Po śmierci rodziców jego wychowaniem zajął się Leander, wówczas biskup Sewilli. Starszy brat stał się dla Izydora mentorem, a po jego śmierci Izydor na ponad 30 lat zastąpił go na tronie biskupim.
CZYTAJ DALEJ

Bp Stułkowski do maturzystów na Jasnej Górze: Ołtarz to najważniejsza „ławka” w naszym życiu

2025-04-04 18:41

[ TEMATY ]

Jasna Góra

pielgrzymka maturzystów

diecezja płocka

Bp Stułkowski

BPJG

Maturzyści z diecezji płockiej podczas drogi krzyżowej na wałach jasnogórskich.

Maturzyści z diecezji płockiej podczas drogi krzyżowej na wałach jasnogórskich.

Ponad 3 tysiące maturzystów z diecezji płockiej pielgrzymowało w piątek na Jasną Górę, by zawierzyć Matce Bożej swoją przyszłość, egzaminy i wybory życiowe. Centralnym punktem spotkania była Eucharystia pod przewodnictwem biskupa płockiego Szymona Stułkowskiego. W homilii biskup płocki nawiązał do symbolicznego momentu zakończenia szkoły i wchodzenia w dorosłość. Podkreślił, że choć wiele się zmieni w ich życiu, to modli się, aby jedno pozostało niezmienne - obecność Boga. - Wyruszając w dorosłe życie, nie wolno wam zapomnieć o szczególnej „ławce”. Tej, przy której gromadzi nas sam Bóg. Tą „ławką” jest ołtarz - powiedział bp Stułkowski.

Przypomniał, że to na ołtarzu sakramentalnie uobecnia się to, co wydarzyło się na Golgocie. - Przy tym stole jesteś umiłowanym uczniem i uczennicą, bo tu Ktoś oddaje życie za ciebie i dla ciebie - powiedział kaznodzieja. Przypomniał maturzystom, że przed nimi wiele ważnych decyzji, wyzwań, i że dobrze mieć sprawdzony „drogowskaz”. - Na każdej drodze potrzebna jest mapa. Dla człowieka wierzącego taką mapą jest Pismo Święte. Miejcie Biblię w zasięgu ręki. Czytajcie ją i szukajcie tam wskazówek Pana Boga - zachęcał.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję