Liderzy samorządów, przedstawiciele elit regionalnych, liderzy opinii, członkowie administracji państwowej, organizacji pozarządowych i biznesu oraz naukowcy spotkali się po raz dziewiąty na Europejskim Kongresie Samorządów w Mikołajkach (4-5 marca), by rozmawiać o przyszłości swoich małych ojczyzn. W spotkaniu wzięło udział ponad 2100 uczestników z Polski i 35 krajów całej Europy. Forum od lat jest skuteczną platformą budowy relacji, nawiązywania kontaktów, wymiany poglądów i doświadczeń między przedstawicielami różnych sfer życia społecznego i ekonomicznego.

Decentralizacja a świat

Tegoroczna edycja kongresu, która przebiegała pod hasłem „Przyszłość idei decentralizacji w zmieniającym się świecie”, obfitowała w różnorodne wydarzenia. Odbyło się ich ponad 250, w tym: bloki programowe, panele dyskusyjne, warsztaty, wykłady, prezentacje, gale i koncerty. W ich trakcie omawiano m.in. kwestie związane z ochroną środowiska i polityką zdrowotną, wyzwania stojące przed współczesną urbanistyką, problemy wynikające z mechanizmów rozwoju miast i regionów, sposoby finansowania inwestycji, meandry zarządzania miastem oraz strategie działań samorządów w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.

Demokracja dla wszystkich

Jednym z najważniejszych wydarzeń tegorocznej edycji kongresu, a niewątpliwie wydarzeniem, które skupiło na sobie uwagę wszystkich uczestników i mediów, była sesja nawiązująca do hasła kongresu. W roli panelistów wystąpili: Marcin Kuchciński – marszałek woj. warmińsko-mazurskiego, Jerzy Buzek – poseł do Parlamentu Europejskiego, Francisco Javier Ayala Ortega – burmistrz Fuenlabrada w Hiszpanii, Pekka Komu – przewodniczący zarządu regionu Päijät-Häme w Finlandii oraz Krzysztof Gawkowski – minister cyfryzacji. W trakcie sesji wyraźnie wybrzmiała myśl, że demokracja powinna być dobrem, z którego mogą korzystać wszyscy, a nie tylko wybrana grupa, a decentralizacja zakładająca oddanie części władzy w ręce samorządów, jest słusznym kierunkiem rozwoju, bo w kontekście współczesnych wyzwań może się stać najskuteczniejszym sposobem na obronę zagrożonej demokracji. Zauważono także, że wzrost gospodarczy oraz rozwój regionów w Europie wprost związane są z postępującą decentralizacją. Podkreślono, że skuteczny podział zadań, a zarazem podejmowanie odpowiedzialności za los własny, gminy, powiatu czy regionu mogą przynieść impuls rozwojowy. Paneliści poruszyli także wątek kluczowego wyzwania, z którym mierzy się Europa, czyli migracji, rozpatrując go w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego i lokalnych społeczności.

Od biogazu do elektryków

Uczestnicy spotkania w Mikołajkach starali się wspólnie wypracować wizję samorządu na miarę trzeciej dekady XXI wieku, czyli samorządu cechującego się skutecznością, nowoczesnością i proaktywnością. Z tej racji wiele uwagi poświęcono wyzwaniu, z którym mierzy się cały świat – ekologii. Uczestnicy debaty zwrócili uwagę na możliwość wykorzystania biogazu i biometanu jako przyjaznego środowisku źródła energii. Zauważyli, że biogazowanie jako stabilne źródło energii może wzbogacić polski miks energetyczny i być znakomitą alternatywą dla niestabilnych systemów OZE. Poruszona została też kwestia samochodów zeroemisyjnych i ich obecności w gminach oraz zróżnicowanego budownictwa. Szczególnie to ostatnie zagadnienie wydaje się interesujące, bo wciąż mówi się w przestrzeni medialnej o zanieczyszczeniach generowanych przez transport, a niemal całkowicie pomija się kwestię emisji gazów cieplarnianych przez budownictwo, a przecież im więcej energii będą zużywać budynki, tym większe koszty będzie ponosił samorząd. Dziś 75% budynków w Unii Europejskiej jest nieefektywnych energetycznie. Generują one 40% zużycia energii oraz 36% emisji gazów cieplarnianych.

Dokąd zmierza Europa?

Polityka lokalna przeplata się z polityką globalną, z tej racji w czasie kongresu poświęcono wiele uwagi przemianom, jakie zachodzą w Unii Europejskiej. Prelegenci zgodzili się co do tego, że Unia potrzebuje reformy, ale wielu z nich, świadomych intensywności procesów integracyjnych, wątpi w możliwość powrotu tzw. minimum Unii Europejskiej, czyli do stanu z czasu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. W dyskusji zwrócono także uwagę na to, że pogłębianie procesu federalizacji stwarza zagrożenie dla suwerenności mniejszych państw, gdyż kraje najsilniejsze gospodarczo będą wywierały pieniędzmi nacisk na te mniejsze.

Wyróżnienia dla zasłużonych

Europejski Kongres Samorządów to także okazja do dostrzeżenia sukcesów oraz osiągnięć osób związanych z rozwojem regionów. Podczas gali zamykającej pierwszy dzień kongresu wręczono sześć nagród Samorządowca Dwudziestopięciolecia. W kategorii Sołtys nagrodę otrzymał Ireneusz Niewiarowski – twórca i prezes Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów; w kategorii Wójt uhonorowany został Krzysztof Harmaciński – wójt Gminy Iława; nagrodę w kategorii Burmistrz otrzymał Stanisław Bodys – burmistrz Miasta Rejowiec Fabryczny; nagrodę Samorządowiec Dwudziestopięciolecia w kategorii Starosta otrzymał Andrzej Płonka – starosta bielski; w kategorii Prezydent uhonorowany został Wojciech Szczurek – prezydent Gdyni; w kategorii Marszałek doceniono Marka Woźniaka – marszałka województwa wielkopolskiego. Również w trakcie gali kończącej drugi dzień spotkania w Mikołajkach wręczono kilka prestiżowych wyróżnień. Nagrody Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej przyznano gminom zaangażowanym w ochronę pamięci historycznej – uhonorowano nimi Urząd Gminy Wyry oraz Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie. Przyznana została także Nagroda Europejskiego Kongresu Samorządów, którą wręczał Zygmunt Berdychowski, przewodniczący Rady Programowej Europejskiego Kongresu Samorządów – uhonorowani nią zostali: dr Boglarka Ban-Gal oraz Pekka Komu.

Instytut Studiów Wschodnich

Europejski Kongres Samorządów w Mikołajkach tradycyjnie został zorganizowany przez Fundację Instytutu Studiów Wschodnich w formule partnerstwa z Województwem Warmińsko-Mazurskim oraz Miastem i Gminą Mikołajki. Wydarzenie to po raz kolejny pokazało, że rola samorządów we współczesnym świecie jest ogromna, a małe ojczyzny i związana z nimi decentralizacja wprost przekładają się na jakość demokracji w poszczególnych państwach. Instytut Studiów Wschodnich jest też organizatorem jednego z największych i najważniejszych wydarzeń gospodarczo-politycznych w Europie – Forum Ekonomicznego w Karpaczu.