Wysiłki ratowania najstarszych i najcenniejszych zbiorów podejmowane są od kilku lat. Umożliwia to odpowiednie wsparcie instytucji ministerialnych. Dzięki kontynuowaniu w zeszłym roku swoich podstawowych zadań statutowych polegających m.in. na konserwacji, zabezpieczaniu i opracowywaniu zabytków piśmienniczych, biblioteka i archiwum mogły udostępnić wszystkim zainteresowanym osobom kilka tysięcy nowych pozycji, zarówno w sposób tradycyjny przez wizytę w pracowniach naukowych, jak również korzystając z wersji zdigitalizowanych i umieszczonych w sieci internetowej.

Ochrona zabytków

Biblioteka we współpracy z instytucjami ministerialnymi zrealizowała trzy projekty. Benefaktorem pierwszego z nich było Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Podjęto go w ramach programu ochrona zabytków. Zadanie to było kontynuacją ratowniczych prac nad zabytkowym księgozbiorem bibliotecznym i obejmowało pełną konserwację rękopisu pergaminowego z przełomu XVI i XVII wieku. – Obiekt ten zatytułowany Psalterium per annum (psałterz roczny) jest chorałem z tekstem i zapisem nutowym o dość znacznych rozmiarach 65×44 cm, liczącym 99 kart. O jego wartości merytorycznej i artystycznej świadczą tłoczenia geometryczne i linearne oprawy, liczne inicjały fakturowe i ozdobne, jak również zdobienia marginalne. Rękopis ten trafił do zbiorów książnicy Seminarium Duchownego w Sandomierzu po kasacie klasztoru bernardynów radomskich w 1864 r. W ramach zadania m.in. odkażono i oczyszczono cały wolumin, dokonano rekonstrukcji i konsolidacji kart oraz uzupełniono ubytki zapisów rękopiśmiennych. Prace nad zabytkiem wyceniono na 67 500 zł, z czego dofinansowanie MKiDN wyniosło 62 000 zł – mówił ks. Piotr Tylec, dyrektor Archiwum Diecezjalnego i Biblioteki Diecezjalnej.

Digitalizacja kolekcji

Kolejny raz Biblioteka Diecezjalna zrealizowała dwa zadania w ramach programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki Ministerstwa Edukacji i Nauki. Było to możliwe dzięki przynależności książnicy do grona bibliotek naukowych. Pierwszy z projektów polegał na konserwacji, opracowaniu i digitalizacji 60 starych druków z Biblioteki Kapituły Sandomierskiej. Tym sposobem udało się gruntownie zabezpieczyć i udostępnić kolejną część tego niezwykle zabytkowego zbioru. Tym razem we wspomnianych 60 woluminach znalazło się aż 172 samodzielnych publikacji, bowiem w dwóch tzw. klockach introligatorskich było 109 dysertacji z zakresu nauk medycznych. Pozostałe dzieła pochodzą z prywatnego księgozbioru kanonika sandomierskiego ks. Stefana Żuchowskiego. Duchowny ten, żyjący na przełomie XVII i XVIII wieku, był doktorem obojga praw i piastował szereg stanowisk kościelnych w Sandomierzu, m.in. proboszcza parafii farnej św. Piotra, dziekana koprzywnickiego, czy oficjała okręgowego. Zajmował się również działalnością pisarską, która związana była z jego działalnością prawniczą. – W projekcie wybrano pozycje z zakresu poezji i literatury, geografii historycznej, historii oraz polityki. Na szczególną uwagę zasługuje m.in. publikacja Descrizione Di Roma Moderna... w wydaniu z 1697 r., która zawiera liczne ilustracje rzymskich zabytków architektonicznych. Dzieło to, jak również inne przykłady włoskiej literatury podróżniczej oraz twórczości panegirycznej, duchowny zakupił podczas pobytu we Włoszech, o czym informują liczne zapiski na kartach książek. Zadanie obejmowało konserwację zachowawczą (dezynfekcja i dezynsekcja, oczyszczenie woluminów i niezbędne prace naprawcze), opracowanie rekordów bibliograficznych do katalogu centralnego Nukat oraz digitalizację i udostępnienie książek w serwisie Polona. Koszt tych prac wyniósł 269 376 zł, z czego MEiN dofinansowało 241 500 zł – informował ks. Piotr Tylec.

Nowe porządki

Drugim zadaniem w ramach programu Społecznej Odpowiedzialności Nauki było zapewnienie dostępu do zbioru starych druków. Polegało ono na dezynfekcji i dezynsekcji oraz zewnętrznym oczyszczeniu 4 500 woluminów sprzed 1800 r., co pozwoli na ich bezpieczne udostępnianie czytelnikom. Przygotowane w ten sposób pozycje zostały specjalnie oznaczone w księgach inwentarzowych, których aktualne wersje cyfrowe znajdują się w Cyfrowej Bibliotece Diecezjalnej w Sandomierzu. Dodatkowo zadanie to obejmowało opracowanie bibliograficzne 2 500 pozycji. Z czego 500 było całkowicie nowymi rekordami bibliograficznymi, a 2 000 importem i modyfikacją już istniejących. – W trakcie tych prac udało się odnaleźć wiele ciekawych publikacji, które różnymi drogami trafiały do zbiorów sandomierskiej książnicy z kolekcji znanych osobistości, m.in.: pisarza politycznego doby renesansu Andrzeja Frycza Modrzewskiego, prymasa Polski Stanisława Karnkowskiego, słynnego bibliofila bpa Jana Andrzeja Próchnickiego, żyjącego na przełomie XVI i XVII wieku, czy bliższego nam sandomierskiego lekarza Stanisława Bartolona. Na uwagę zasługują również kazania na święta maryjne franciszkańskiego kaznodziei Benradyna z Busti. I choć wolumin nie jest kompletny, to jednak bez wątpienia jest to inkunabuł wydany w 1493 r. przez mediolańską oficynę Leonarda Pachela. Książki tej nie notuje polski centralny katalog Nukat. Łączna suma kosztów tego zadania wyniosła 194 747 zł, z czego dofinansowanie MEiN stanowiło kwotę 175 000 zł – mówił dyrektor biblioteki.

Cyfrowe archiwum

Kolejne prace związane z porządkowaniem zasobu archiwalnego prowadzono również w Archiwum Diecezji Sandomierskiej. Już po raz czwarty udało się zrealizować zadanie publiczne dofinansowane przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych w ramach programu „Wspieranie Działań Archiwalnych 2022”. Podobnie jak było to w latach ubiegłych projekt polegał na opracowaniu kolejnej części zasobu archiwalnego i przygotowaniu inwentarza w postaci elektronicznej zespołu akt Kurii Diecezjalnej w Sandomierzu. – Tym razem pracom poddano trzy serie archiwalne: akta personalne księży diecezji sandomierskiej (litery od N do Ż), akta kapituł oraz akta parafii wspomnianej diecezji. W ten sposób udało się uporządkować 1 283 jednostki archiwalne. Łącznie inwentarz zawiera już opis 6 331 tek z dokumentami kościelnymi. Wśród uporządkowanych materiałów źródłowych na uwagę zasługują m.in.: akta personalne radomskiego malarza ks. Władysława Paciaka, czy trzykrotnego rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego ks. Karola Telegi oraz akta parafii w Bardzie, Beszowej i Górach Wysokich, które zawierają archiwalia z początków XVII wieku. Koszty tegoż zadania wyniosły 37 689 zł, z czego NDAP dofinansowała 29 928 r. – informował ks. Piotr Tylec.