Według tradycji św. Agata przyszła na świat w Katanii na Sycylii ok. 235 r., w arystokratycznej rodzinie rzymskiej. Po przyjęciu wiary chrześcijańskiej złożyła ślub czystości, postanawiając żyć w dziewictwie. Ponieważ odznaczała się niezwykłą urodą, zwróciła uwagę prefekta miasta, rzymskiego namiestnika Kwincjana. Gdy ten zaczął ubiegać się o jej rękę, propozycję odrzuciła, więc kazał ją uwięzić. Z jego rozkazu oddano Agatę do domu rozpusty, gdzie z pomocą Bożą ustrzegła swojej niewinności. Następnie poddano ją torturom, rozszarpując i obcinając piersi. Po okrutnych torturach rzucono Agatę na rozpalone węgle i tam poniosła męczeńską śmierć za wiarę. Stało się to 5 lutego 251 r. Jej doczesne szczątki spoczęły w rodzinnej Katanii.
Chrześcijanie otoczyli grób Świętej wielką czcią. Jak głosi tradycja, w rok po śmierci Agaty wybuchł wulkan Etna. Miastu zagrażała rozżarzona lawa czyniąca spustoszenie w okolicy. Wówczas na ulice wyszła procesja niosąca wydobyty z grobu Agaty welon. Miało to sprawić, że wulkaniczny potok lawy zatrzymał się pod murami. Od tego czasu, w dniu swojej patronki, mieszkańcy Katanii obwożą na rydwanie relikwiarz w uroczystej procesji po mieście. Kult Świętej zaczął rozwijać się w sposób szczególny od V w., kiedy to spisano akta jej męczeństwa. W następnych wiekach (VI i VIII) wzniesiono w Rzymie 2 bazyliki i kościół ku jej czci. W samej tylko diecezji mediolańskiej wystawiono jej 24 świątynie.
Św. Agata jest patronką Sycylii, miasta Katanii, w Polsce miasta Sejny (diecezja ełcka). Już od średniowiecza uważana była za patronkę chroniącą od wybuchów wulkanicznych, burzy, pożaru, zwłaszcza spowodowanego uderzeniem pioruna i innych klęsk żywiołowych (powodzi i nawałnic). Za swoją patronkę przyjęły ją zawody mające kontakt z ogniem - giserzy, odlewnicy, ludwisarze i kominiarze oraz pielęgniarki. Uznana została za orędowniczkę w chorobach piersi i opiekunkę karmiących matek.
Kult św. Agaty znany był w Polsce już w XV w. Na obrazach św. Agata przedstawiana jest w długiej sukni, z kleszczami, którymi była szarpana. Jej atrybutami są: chleb, dom w płomieniach, korona w rękach, kość słoniowa - symbol czystości i niewinności moralnej, palma męczeńska, obcięte piersi na misie, pochodnia, płonąca świeca - symbol Chrystusa.
Za swoją patronkę obrały św. Agatę stowarzyszenia kobiet po mastektomii. Powstały przed 15 laty w Warszawie pierwszy taki klub przyjął nazwę Amazonki, od mitologicznego plemienia kobiet walczących, które obcinały sobie jedną pierś, by nie przeszkadzała im we władaniu włócznią i łukiem. Współczesne kobiety dotknięte chorobą nowotworową piersi to także kobiety walczące. Walczą one o jakość życia w trakcie i po leczeniu dla siebie i tych, które zmagają się z chorobą i jej następstwami. Obecnie w Polsce działają 123 kluby, które zrzeszają ok. 15 tys. kobiet. Od 5 lat także w Zamościu istnieje Stowarzyszenie Klub Kobiet po Mastektomii "Amazonki". Z zamojskim klubem związanych jest ponad sto kobiet. Jest on miejscem wsparcia i wymiany doświadczeń w chorobie oraz znalezienia motywacji powrotu do zdrowia. W ramach swej działalności prowadzi zajęcia rehabilitacyjne dla kobiet dotkniętych chorobą nowotworową, spotkania z psychologiem oraz w ramach szeroko pojętej profilaktyki zaznajamia społeczeństwo z problematyką wczesnego wykrywania choroby, jej zapobiegania i leczenia. Każdego roku w październiku kobiety udają się na ogólnopolską pielgrzymkę na Jasną Górę, by tam powierzać swoje problemy Matce Bożej. Od 3 lat w kościele św. Michała Archanioła w Zamościu, w dniu św. Agaty (5 lutego), w intencji kobiet dotkniętych chorobą nowotworową piersi odprawiana jest Msza św.