Pochodzili z opolskiej gałęzi rodu Odrowążów. Ich krewnym był Iwo Odrowąż, człowiek o szerokich horyzontach, którego indywidualność i znakomita pozycja w ówczesnym Kościele zaważyły na życiowych drogach pochodzących z Kamienia Śląskiego k. Opola braci: Czesława i młodszego o 8 lat Jacka. Wuj kolejno ściągał ich do Krakowa, gdzie był prepozytem kapituły, by w przykatedralnej szkole pobierali wykształcenie. Następnie Iwo wysłał Czesława do Bolonii na studium prawa kanonicznego. Po powrocie i przyjęciu święceń kapłańskich Czesław został kanonikiem i kustoszem kolegiaty sandomierskiej. Jacka, począwszy od roku 1200, uczył rektor katedralnej szkoły Wincenty Kadłubek, dopóki nie został mianowany w 1208 r. biskupem krakowskim. Potem wuj Iwo wysłał Jacka na kilkuletnie studia do Pragi, Paryża i Bolonii, skąd wrócił z doktoratem z filozofii, prawa i teologii; następnie przyjął święcenia kapłańskie i został kanonikiem kapituły krakowskiej.

Podróż do Rzymu

W 1218 r. Iwo Odrowąż został następcą zmarłego Kadłubka. W tym samym roku wybrał się z wizytą ad limina do papieża. Zabrał ze sobą 33-letniego Czesława i 25-letniego Jacka oraz Hermana, Niemca, i Gerarda z Wrocławia. W Rzymie doszło do spotkania bp. Iwo z Dominikiem Guzmanem - założycielem zakonu kaznodziejskiego. Biskup zwrócił się do niego z prośbą o przysłanie zakonników do Polski. Wtedy Jacek, Czesław i Gerard zgłosili się do Dominika i po kilkumiesięcznej formacji zostali przyjęci w roku 1221 do zakonu. Byli ostatnimi, których w kościele św. Sabiny na Awentynie obłóczył osobiście św. Dominik. Jacek miał wtedy 27 lat.

W Krakowie, Pradze, Wrocławiu

Jesienią 1222 r. polscy dominikanie wyruszyli do Krakowa, bp Iwo osadził ich przy kościele farnym Świętej Trójcy. Niebawem, dzięki napływowi licznych kandydatów do zakonu, zaczęli myśleć o otwarciu klasztorów w innych miastach. Zaczęto od Sandomierza, w którym już w 1224 r. otwarto drugi dominikański klasztor na ziemiach piastowskich.

W 1225 r. biskup Pragi zaprosił ich do stolicy Czech. Po założeniu klasztoru Czesław jeszcze w tym samym roku udał się do Wrocławia. O przychylności panującego tam księcia Henryka Brodatego i jego żony Jadwigi świadczy powierzenie mu posługi duszpasterskiej w kaplicy zamkowej na Ostrowie Tumskim. Po kilku miesiącach otrzymał od biskupa Wrocławia kościół św. Wojciecha, przy którym w 1226 r. założył klasztor. Sprawował w nim urząd przeora przez 5 lat, w 1231 r. został prowincjałem polskich Dominikanów.

Wyprawy misyjne Jacka

Jacek pod koniec 1226 r. wyruszył na Pomorze. Po drodze założył klasztor w Płocku, dotarł do Gdańska, gdzie witany przychylnie przez księcia Świętopełka i bp. Michała założył w 1227 r. kolejny klasztor. Zdecydowało to o utworzeniu - na kapitule generalnej w Paryżu w 1228 r., w której Jacek brał udział - polskiej prowincji Dominikanów. Po powrocie z Francji Jacek w latach 1231-38 założył klasztory w Poznaniu, Chełmnie, Sochaczewie, Elblągu, Królewcu i Oświęcimiu. W tym czasie Czesław, wybrany w 1231 r. na prowincjała, uczestniczył w 1234 r. w kapitule generalnej w Bolonii oraz w kanonizacji św. Dominika w Rzymie.

W 1238 r. Jacek wyruszył na Ruś Kijowską. Zakładał kolejne klasztory w Czortkowie, Dudakowiczach i Lwowie. Wędrując od miasta do miasta i głosząc kazania, uczył miłości do Jezusa i Jego Matki zarówno możnych, jak i prosty lud. Dotarł do Kijowa, gdzie zatrzymał się na 4 lata, podejmując misyjne wyprawy i zakładając nowe klasztory. W 1242 r. ledwie uszedł z życiem z Kijowa w czasie najazdu Tatarów.

Ostatnie lata

Od 1236 r. Czesław przebywał stale we Wrocławiu. Kiedy w 1241 r. Tatarzy zaatakowali miasto, podtrzymywał duchowo Henryka Pobożnego i obrońców zamku wrocławskiego i legnickiego - w czym wspierała go Jadwiga, matka poległego pod Legnicą księcia, której był spowiednikiem. Czesław zmarł 15 lipca 1242 r. Pochowany został w kościele Dominikanów pw. św. Wojciecha. Kult lokalny zatwierdził papież Klemens XI w 1713 r., a w 1735 r. Klemens XII zezwolił na jego kult w całej Polsce.

Jacek po powrocie z wyprawy kijowskiej udał się ponownie na północ. Tym razem dotarł do Rygi, gdzie założył klasztor. Pod koniec życia założył je także w Lublinie i Przemyślu. Wreszcie osiadł w krakowskim klasztorze, gdzie zmarł 15 sierpnia 1257 r. Został pochowany w kościele dominikańskim.

W poczet świętych zaliczył go w 1594 r. Klemens VIII. 31 sierpnia 1686 r. papież Innocenty XI ustanowił św. Jacka patronem Królestwa Polskiego - na równi z bł. Stanisławem Kostką. Obecnie jest głównym patronem archidiecezji katowickiej i diecezji opolskiej oraz Wrocławia. W krajach hiszpańskojęzycznych Ameryki Płd. znany jest jako San Jacinto i uważany za chroniącego przed kradzieżą i utonięciem. Jego wspomnienie obchodzone jest 17 sierpnia.