Planowanie i działania organizacyjne dotyczą różnych płaszczyzn - duchowej i materialnej. Tę duchową stronę przygotowań większość rodziców powierza Kościołowi - kapłanom i katechetom. Rodzice zaś skupiają się na organizowaniu, planowaniu i dopięciu wszystkiego na tzw. ostatni guzik. Tendencja ta to znak czasu, który sprawia, że dla wielu rodziców najważniejsze staje się odpowiednie przyjęcie gości.

Komunia dla dzieci

W pierwszych wiekach chrześcijaństwa Pierwsza Komunia św. przyjmowana była łącznie z chrztem i bierzmowaniem. Przyjmowali ją zarówno dorośli, jak i małe dzieci. Wynikało to z faktu, iż chrzest przyjmowany był przez ludzi w bardzo różnym wieku.

Praktyka taka realizowana była do początku XIII wieku - do Soboru Laterańskiego IV. Średniowiecze i czasy późniejsze wskazywały, iż gotowość do przyjęcia Eucharystii dziecko osiąga w wieku 12-14 lat. Zmiany wprowadził dopiero papież Pius X. Zgodnie z zaleceniami dekretu „Quamsingulari Christus amore” z 1910 r. do sakramentu Pierwszej Komunii św. miały prawo przystępować wszystkie dzieci niezależnie od wieku biologicznego, ale o pewnej dojrzałości i zrozumieniu istoty sakramentu. „Wiekiem rozeznania tak co do spowiedzi, jak i co do Komunii jest wiek, w którym dziecko zaczyna rozumować, czyli mniej więcej rok siódmy, niekiedy nieco później, niekiedy nawet wcześniej. Od tego czasu zaczyna obowiązywać dziecko przykazanie dotyczące spowiedzi i Komunii św.”. Do przyjęcia sakramentów „nie jest konieczna pełna i doskonała znajomość nauki chrześcijańskiej. Dziecko powinno wyuczyć się całego katechizmu stopniowo, odpowiednio do swej pojętności”. Odpowiedzialność za przygotowanie dzieci spoczywa na opiekunach - rodzicach, spowiedniku, nauczycielach, proboszczu. Osoby te również mają „dołożyć wszelkich starań, by dzieci po Pierwszej Komunii św. przystępowały do Stołu Pańskiego częściej, a nawet, o ile to jest możliwe, codziennie, jak tego pragnie Jezus Chrystus i Kościół święty”.

Katecheza XX wieku

Kolejne szczegółowe wskazania dotyczące katechezy pojawiły się wraz z Soborem Watykańskim II. Nastąpiła tzw. posoborowa odnowa katechetyczna. W 1971 r. przez Pawła VI ogłoszona została „Ogólna instrukcja katechetyczna”, do której dołączono dodatek: „Pierwsza spowiedź i Komunia św.”. Instrukcja uwydatniła rolę katechezy w życiu Kościoła na tle przemian dokonujących się we współczesnym świecie.

W tym też czasie Konferencja Episkopatu Polski w Podstawie programowej nauczania religii uchwalonej w 1971 r. ustaliła czas przyjęcia Pierwszej Komunii św. na drugą klasę szkoły podstawowej - na 8./9. rok życia dziecka.

Po ponad 30 latach od zakończenia Soboru Watykańskiego II wydane zostało „Dyrektorium ogólne o katechizacji”. Dokument z 1997 r. dostosowuje katechezę Kościoła do nowych sytuacji i wymogów dzisiejszego świata. Ważnym wykładnikiem nauki Kościoła jest również Katechizm Kościoła Katolickiego z 1992 r.

W parafii czy z klasą?

Przyjęcie Pierwszej Komunii św. przez dzieci odbywa się w drugiej klasie szkoły podstawowej. Dzieci przygotowują się, uczestnicząc w katechezie szkolnej oraz spotkaniach parafialnych. W ramach katechezy szkolnej dzieci, podczas dwóch godzin lekcyjnych tygodniowo, zdobywają wiedzę religijną oraz uzupełniają braki wychowania religijnego zaistniałe w rodzinach. Drugim filarem przygotowań jest katecheza parafialna. Odprawiane są Msze św. z udziałem dzieci, w ramach których homilie skierowane są do dzieci. Drugoklasiści zapraszani są na nabożeństwa, podczas których święcone są różańce, świece czy książeczki. Dzieci są zazwyczaj dobrze przygotowane do nadchodzącego wydarzenia.

Nie można jednak tego powiedzieć o sporej grupie rodziców. W ostatnich latach duży nacisk kładzie się na katechezę dorosłych, rodziców dzieci pierwszokomunijnych.

W większości parafii odbywają się spotkania dla rodziców dzieci przygotowujących się do Pierwszej Komunii św. W ramach tych spotkań kapłani i zaproszeni goście uświadamiają rodzicom znaczenie i konsekwencje przyjęcia sakramentu Eucharystii.

W większych miastach pojawia się również problem, gdzie dziecko ma przystąpić do Pierwszej Komunii św. - w rodzinnej parafii czy w sąsiedniej parafii, na terenie której znajduje się szkoła? Wysuwany jest wówczas argument: dziecko ma przyjąć sakrament razem z dziećmi ze swojej klasy.

Dzieci powinny przyjmować Pierwszą Komunię św. w parafii, na terenie której mieszkają. Zmiana miejsca dopuszczalna jest wówczas, gdy miejscowy proboszcz wyrazi zgodę na przyjęcie komunii w parafii, na terenie której znajduje się szkoła dziecka.

Sześciolatki w szkole

W związku z zawirowaniami związanymi z reformą edukacji i jej przesuwaniem w czasie do Komunii przygotowują się dzieci siedmio- i ośmioletnie. W przypadku tych młodszych w wielu sytuacjach katecheci mają do czynienia z niedojrzałością swoich uczniów i niezrozumieniem problemu przez ich rodziców. Opiekunowie informowani o problemie nie przyjmują do wiadomości faktu, iż ich dziecko nie jest jeszcze gotowe do przyjęcia sakramentu, nie zgadzają się na przedłużenie czasu przygotowań. Nie zdają sobie sprawy z tego, iż uporem wyrządzają dziecku krzywdę - uczestniczy ono bowiem w czymś, czego nie jest w stanie zrozumieć. Najważniejsze staje się to, by dziecko przeżywało uroczystość razem ze swoją klasą…

Tak jak mama i tata

Pierwsza Komunia św. jest ważnym wydarzeniem w życiu dziecka, jednak kluczową rolę odgrywają tu rodzice. W domu dzieci obserwują rodziców i opiekunów. Widzą ich zaangażowanie religijne. Pytają: Dlaczego mama nie była w niedzielę na Mszy św.? Dlaczego tata nie przyjmuje Komunii św.? Rodzice są dla nich najważniejsi, są wzorem do naśladowania, są przewodnikami na drodze do dorosłości. Dziecko jest doskonałym obserwatorem. Widzi niekonsekwencje. Rodzice chcą, by dziecko przyjęło Komunię, a sami żyją z dala od Boga, na bakier w z przykazaniami. Niestety wielu rodziców nie dojrzało do swojej doniosłej roli.

Dorasta pokolenie młodych katolików praktykujących od święta. Pierwsza Komunia św. jest okazją do rodzinnego spotkania, uroczystego przyjęcia, obdarowania dziecka prezentami. Gdy przychodzi klasa trzecia, okazuje się, że wiele dzieci nie chodzi do kościoła, nie korzysta z sakramentu pokuty i pojednania i gdyby nie szkolne rekolekcje (raz w roku!) i starania katechetów zapomniałyby o tym, co jeszcze rok temu było takie ważne…

Przygotowania związane z wyborem lokalu, menu na obiad, ustaleniem listy gości, starannym dobraniem elementów stroju, wreszcie wybraniem odpowiedniego prezentu… trwają czasem miesiącami. To dobrze, bo dzień Pierwszej Komunii św. to wyjątkowy dzień - i dla dziecka, i dla rodziny. Ważne jest wcześniejsze rozplanowanie wszystkiego, aby móc ten dzień przeżyć głęboko i spokojnie, by czas poświęcić dziecku i jego szczęściu.

Komunia św. dziecka to również doskonały czas, by zastanowić się nad własnym życiem duchowym, może warto postawić sobie pytania: Kim jest dla mnie Jezus? Czym są dla mnie przykazania? Jaki przykład daję mojemu dziecku?

* * *

KODEKS PRAWA KANONICZNEGO - UCZESTNICTWO W NAJŚWIĘTSZEJ EUCHARYSTII (WYBRANE FRAGMENTY)

Kan. 912 - Każdy ochrzczony, jeśli tylko prawo tego nie zabrania, może i powinien być dopuszczony do Komunii św.
Kan. 913
§ 1. Dzieci wtedy można dopuścić do Komunii św., gdy posiadają wystarczające rozeznanie i są dokładnie przygotowane, tak by stosownie do swojej możliwości rozumiały tajemnicę Chrystusa oraz mogły z wiarą i pobożnością przyjąć Ciało Chrystusa.
§ 2. Jednakże dzieciom znajdującym się w niebezpieczeństwie śmierci wolno udzielić Najświętszej Eucharystii, gdy potrafią odróżnić Ciało Chrystusa od zwykłego chleba i mogą z szacunkiem przyjąć Komunię św.
Kan. 914 - Jest przede wszystkim obowiązkiem rodziców oraz tych, którzy ich zastępują, jak również proboszcza troszczyć się, ażeby dzieci, po dojściu do używania rozumu, zostały odpowiednio przygotowane i jak najszybciej posiliły się tym Bożym pokarmem, po uprzedniej sakramentalnej spowiedzi. Do proboszcza należy również czuwać nad tym, by do Stołu Pańskiego nie dopuszczać dzieci, które nie osiągnęły używania rozumu albo jego zdaniem nie są wystarczająco przygotowane.

INFORMACJA DOTYCZĄCA I KOMUNII ŚW. W DIECEZJI ZIELONOGÓRSKO-GORZOWSKIEJ

Dzieci, które rozpoczęły edukację szkolną w roku szkolnym 2012/13, i te, które rozpoczną edukację w roku szkolnym 2013/14, przystąpią do I Komunii św. w drugiej klasie (niezależnie od wieku) odpowiednio w 2014 r. i w 2015 r. W tym czasie realizuje się dwuletni program katechezy szkolnej i parafialnej według dotychczasowych programów i podręczników do religii dopuszczonych do użytku w diecezji (Zarządzenie l.dz. WNK 56/2012).
Natomiast jeżeli obowiązek szkolny dzieci 6-letnich zostanie wdrożony w roku szkolnym 2014/2015, wówczas I Komunia św. zostanie przesunięta do klasy III i przygotowanie do niej realizowane będzie według nowych programów i podręczników do religii. Dzieci do I Komunii św. pójdą wówczas w III klasie w 2017 r., dlatego w 2016 r. nie będzie I Komunii św., z wyjątkiem zorganizowanej dla niektórych dzieci tzw. wczesnej Komunii św.

Ks. dr Wojciech Lechów, Dyrektor WNK