Jak pisaliśmy w artykule Czy Bogu potrzebny jest tłumacz? Historia dwóch płuc ormiańskiego chrześcijaństwa, rok temu, na Wawelu miała miejsce ekumeniczna modlitwa z okazji ​​​​obchodów 655–lecia utworzenia Arcybiskupstwa Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego.

Andrzej Sosnowski: Czy Wasza Ekcelencja, jako biskup uczestniczący w modlitwie, mógłby po krótce opowiedzieć, jak doszło do tego historycznego wydarzenia?

Arcybiskup Chażag Barsamian: Tak, 3 września 2023 roku w ramach obchodów 655. rocznicy powstania Ormiańskiej Diecezji Apostolskiego Kościoła Świętego w Polsce w Katedrze Wawelskiej modlitwę ekumeniczną poprowadził metropolita krakowski arcybiskup Marek Jędraszewski, duchowy przywódca Diecezji Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego w Polsce, Jego Miłość Biskup Markos Hovhannisyan i ja.

Na uroczystości obecni byli zarówno przedstawiciele społeczności ormiańskiej w Polsce, jak i reprezentanci władz państwowych Polski i Armenii. Myślę tu o doradcy Prezydenta RP Andrzeja Dudy, Ambasadorze Republiki Armenii w Polsce Samwelu Mkrtchian, Konsulu Honorowym Republiki Armenii Hraczji Bojadżjan oraz o reprezentantach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

To ekumeniczne nabożeństwo było doskonałą okazją do przypomnienia obecności Ormian w Polsce od niemal 800 lat. Zostali powitani przez naród polski i zintegrowani ze społeczeństwem, wnosząc swój wkład w życie gospodarcze, polityczne i kulturalne Polski. Podczas nabożeństwa odmówiono modlitwy w intencji Polski i Armenii oraz pokoju na świecie.

Była to także świetna okazja, aby zademonstrować bliskie relacje i współpracę między Kościołami katolickim i Apostolskim a nade wszystko jedność w naszym Panu Jezusie Chrystusie.

Dzisiejszy ekumenizm to przechodzenie od formy eklezjocentrycznej do chrystocentryzmu. Czy modlitwę na Wawelu można czytać symbolicznie jako krok ku wspólnocie w Chrystusie?

Odpowiadając na to pytanie, warto myślami wrócić do zdarzenia sprzed kilkunastu lat, kiedy to w Watykanie Jego Świątobliwość Jan Paweł II i Jego Świątobliwość Karekin I Najwyższy Patriarcha i Katolikos wszystkich Ormian podpisali (13 grudnia 1996 r.) „Wspólną Deklarację”. To ważny dokument potwierdzający długą historię obu Kościołów a ja miałem to szczęście być obecnym na tym ważnym wydarzeniu. Zawarto w niej pokorne dziękczynienie Panu i Zbawicielowi Jezusowi Chrystusowi za możliwość wspólnej modlitwy oraz podjęcia owocnej dyskusji na temat wzajemnego dążenia do pełniejszej jedności w Duchu Świętym.

Papież Jan Paweł II i Katolikos Karekin I, przyjmując dokument, uznali głęboką komunię duchową, jaka już ich łączy, podobnie jak biskupów, duchownych i świeckich wiernych ich Kościołów. Zauważyli, że w ostatnim okresie rozwój kontaktów ekumenicznych i postęp w dysputach teologicznych, prowadzonych w duchu chrześcijańskiej miłości i partnerstwa, pozwolił usunąć wiele nieporozumień, będących dziedzictwem dawnych sporów i kontrowersji. Ten dialog i spotkania ukształtowały korzystny klimat wzajemnego zrozumienia i powrotu do głębszej duchowej komunii opartej na wspólnej wierze w Trójcę Świętą, przekazanej im przez Ewangelię Chrystusową i świętą Tradycję Kościoła. Papież i Katolikos szczególną satysfakcję wyrazili z faktu „(…) wielkiego postępu, jaki ich Kościoły osiągnęły we wspólnym poszukiwaniu jedności w Chrystusie, wcielonym Słowie Bożym. Jest On doskonałym Bogiem w swoim bóstwie i doskonałym człowiekiem w swoim człowieczeństwie, zaś Jego bóstwo jest zjednoczone z człowieczeństwem w Osobie Jednorodzonego Syna Bożego, w unii rzeczywistej i doskonałej, bez pomieszania, bez zamiany, bez podziału i jakiejkolwiek formy rozłączenia”.

Deklaracja niezaprzeczalnie potwierdziła, że osią zycia jest Chrystus. Ekumenizm wymaga jednak stałej modlitwy. Tej modlitwie powinna jednak towarzyszyć refleksja w sercu ku Chrystusowi i drugiemu człowiekowi. On, Jezus, stoi w centrum, a my wokół Niego. Jeżeli zbliżamy się do Chrystusa, zbliżamy się też do siebie.

Nabożeństwo ekumeniczne było wspaniałą demonstracją urzeczywistnienia apelu błogosławionej pamięci o Jego Świątobliwościach.

W „Ut Unum Sint” Jan Paweł II napisał zdecydowanie, że podziały chrześcijan są grzechem ciężkim, który pozbawia nas wiarygodności. Czy temu służyła pielgrzymka Ojca Świętego do Armenii w 2001 r.?

Niestety, czasem bywa tak, że czynniki językowe, kulturowe, czy też polityczne przyczyniają się do powstania rozbieżności teologicznych, których wyrazem staje się chociażby terminologia formuł doktrynalnych. Jego Świątobliwość Jan Paweł II i Jego Świątobliwość Karekin I wyrazili stanowcze przekonanie, że ze względu na zasadniczą jedność wiary w Boga i w Jezusa Chrystusa spory i godne ubolewania podziały, nie powinny już wpływać na życie i świadectwo dzisiejszego Kościoła. Pielgrzymka jest namacalnym dowodem, iż podziały mogą być niwelowane.

...Ojciec Święty był bardzo blisko Katolikosa Karekina I. Poznali się podczas Soboru Watykańskiego II. Katolikos Karekin I podczas swojej wizyty w Watykanie zaprosił Jana Pawła II do Armenii na obchody 1700. rocznicy chrztu Armenii, które miały nastąpić w 2001 r. Po raz kolejny miałem wielkie szczęście być obecnym na tym spotkaniu. Ojciec Święty przyjął zaproszenie Katolikosa Karekina. Niestety ten zmarł 29 czerwca 1999 r. Jego następca, Katolikos Karekin II ponowił zaproszenie podczas spotkania z papieżem Janem Pawłem II.

Miałem szczęście organizować wizytę papieską w Armenii we wrześniu 2001 r. Jego Świątobliwość przebywał wówczas w Stolicy Macierzystej Świętego Eczmiadzynu – centrum Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego od 301 r.

Jak ksiądz arcybiskup odczytuje decyzje JPII o zamieszkaniu w Eczmiadzynie a nie w Nucjaturze podczas pielgrzymki do Armenii?

Myślę, że Ojciec Święty czuł się blisko narodu ormiańskiego, Kościoła ormiańskiego i jego starożytnej Stolicy Apostolskiej, Eczmiadzynu.

Czy księdzu arcybiskupowi szczególnie mocno w pamięci utkwiło jakieś wydarzenie z pielgrzymki do Armenii?

Pamiętam, że podczas kolacji z Ich Świątobliwościami w otoczeniu kardynałów, arcybiskupów i biskupów, rozpoczęło się śpiewanie pieśni ormiańskich i polskich. Jego Świątobliwość był bardzo szczęśliwy i powiedział: „Tu, w Armenii, jestem pełen wzruszeń. Pamiętam mojego bardzo bliskiego kolegę z liceum, Polaka Ormianina”.

Kończąc, z czym Ekscelencji kojarzy się Polska? Jakie jest księdza biskupa ulubione polskie danie?

Podczas studiów w Papieskim Instytucie Wschodnim w Rzymie interesowałem się historią Ormian w Polsce. W rezultacie w 1986 r. odwiedziłem Warszawę, Kraków, Lublin i Gdańsk. Cenię polską historię i kulturę i zdecydowanie zawsze łączę Polskę z Jego Świątobliwością Papieżem Janem Pawłem II, który był największym przywódcą XXI w.

Lubię gołąbki, zupę ogórkową i sernik.

Chażag (Khajag) Barsamianem (ur. 4 lipca 1951 r. w Turcji) - Legat Patriarchalny Europy Zachodniej i przedstawiciel Katolikosa Wszystkich Ormian w Watykanie.

Abp. Barsamian odpowiadał za organizację częstych spotkań najwyższych przywódców kościołów ormiańskiego i katolickiego. Odegrał kluczową rolę w organizacji wizyty papieża Jana Pawła II w Armenii w 2001 r., w przygotowaniu w Bazylice św. Piotra w Rzymie w 2015 r. Mszy św. upamiętniającej ludobójstwo Ormian oraz w organizacji wizyty papieża Franciszka w Armenii w czerwcu 2016 r.